Nếu bạn vắng từ ba đến năm ngày, chậu mai hay quất để lại thành phố vẫn giữ được, miễn là trước khi đi bạn dời cây ra khỏi chỗ nắng gắt và gió lùa, tưới đẫm, phủ kín mặt chậu và nhờ một người ghé tưới ít nhất một lần giữa chừng. Vắng từ một tuần trở lên mà không ai ghé được thì nên chở cây về quê, hoặc với cây thuê thì hỏi bên cho thuê nhận lại sớm. Để chậu quất trĩu trái một mình trong căn hộ đóng kín cả tuần là cách nhanh nhất để mất trái, mất lá và, với cây thuê, mất thêm một khoản đền.
Cây Tết khó giữ hơn cây cảnh thường ngày vì ba lẽ: cây vừa bị chở từ vườn về, rễ đang yếu; cây đang mang hoa hoặc trái nên uống nước nhiều; và Tết lại là lúc cả khu phố vắng, ít ai để ý giùm. Dưới đây là cách quyết định để hay mang, chuẩn bị chậu từ hai ngày trước khi đi, bản dặn cho người ghé tưới và việc phải làm khi về, nhất là khi phải trả cây cho bên cho thuê.
Mang về quê, để lại hay trả sớm: chọn theo cây và số ngày vắng
Trước khi xếp đồ, ngồi một phút với ba câu hỏi: cây mua hay thuê, vắng bao nhiêu ngày, có ai cầm được chìa nhà không. Bảng dưới gom các trường hợp hay gặp.
| Cách | Hợp với | Cần chuẩn bị | Rủi ro hay gặp |
|---|---|---|---|
| Để lại, có người ghé tưới | Vắng 3–7 ngày, có hàng xóm hoặc người thân giữ chìa | Dời chậu, khay hứng, bản dặn, chỗ để bình tưới | Người ghé quên hoặc tưới quá tay làm úng |
| Để lại, không ai ghé | Vắng tối đa 3–4 ngày, căn hộ mát, cây khoẻ | Tưới đẫm, phủ mặt chậu, đặt chỗ sáng nhưng không nắng trực tiếp | Đất khô hẳn từ ngày thứ tư, quất rụng trái |
| Chở về quê | Cây mua, chậu vừa sức xe, quê có sân | Cố định chậu, che gió khi chở, chỗ đặt ở quê | Gãy cành, rụng hoa vì xóc và gió trên đường |
| Trả sớm cho bên cho thuê | Cây thuê, vắng dài, không ai trông | Hỏi trước Tết có nhận sớm không, chụp ảnh lúc trả | Bên cho thuê nghỉ Tết, không nhận được |
Đừng chọn theo cảm giác "chắc không sao đâu". Chậu quất trong phòng kín, cửa đóng, máy lạnh tắt, nắng chiều rọi qua kính có thể khô đất trong hai ba ngày. Ngược lại, một chậu mai đặt ở hành lang chung cư hướng bắc, mát và kín gió, giữ ẩm lâu hơn nhiều. Nhìn chỗ đặt cây thật, không nhìn loại cây.
Cây thuê khác cây mua: hỏi trước, chụp ảnh lúc nhận
Hỏi ngày trả và ai đến lấy. Nhiều nơi cho thuê mai, quất hẹn đến lấy cây sau rằm tháng Giêng. Nếu bạn vắng tới mùng tám, hỏi rõ: nhân viên đến lấy lúc nhà không có ai thì giao chìa cho ai, hay bạn phải hẹn lại ngày khác. Ghi câu trả lời vào tin nhắn để cả hai cùng xem được.
Hỏi thế nào thì bị coi là cây hư. Rụng bao nhiêu trái, gãy cành, lá vàng một mảng thì có tính tiền không. Hỏi trước Tết, lúc hai bên còn vui vẻ, dễ hơn nhiều so với cãi nhau lúc trả cây. Nếu bên cho thuê chỉ nói chung chung, xin họ nhắn lại bằng chữ.
Chụp ảnh lúc nhận cây. Bốn phía chậu, ngọn cây, gốc, mặt đất, vài cành sai trái nhất. Chụp cả vết nứt sẵn có trên chậu nếu có. Ảnh nằm trong điện thoại có giờ chụp; khi trả cây mà có tranh cãi, đó là thứ duy nhất hai bên cùng tin.
Hỏi bên cho thuê dặn gì riêng cho cây này. Mỗi vườn có cách chăm khác nhau, có cây vừa được ép hoa, có cây quen ở chỗ nhiều nắng. Một câu hỏi "cây này để trong nhà mấy ngày được" cho bạn biết rõ hơn mọi lời khuyên chung chung.
Đừng tự cắt tỉa hay thay chậu. Cây thuê là tài sản của người khác. Cành vướng lối đi thì buộc nhẹ lại, đừng cắt. Chậu nặng quá thì nhờ người khiêng, đừng sang chậu nhẹ hơn.
Chuẩn bị chậu từ hai ngày trước khi đi
Việc chuẩn bị nên xong trước hôm khởi hành một ngày, để còn kịp nhìn cây phản ứng thế nào sau khi dời chỗ.
- Dời chậu ra khỏi chỗ nắng chiều rọi qua kính, khỏi miệng điều hoà và khỏi lối gió lùa ở cửa ban công. Chỗ tốt là nơi sáng, có ánh trời nhưng không có vệt nắng chiếu thẳng vào lá.
- Kê chậu lên khay hứng rộng hơn đáy chậu. Khay giữ lại phần nước thừa để đất hút dần, đồng thời không cho nước chảy loang ra sàn gỗ hay xuống nhà dưới.
- Gỡ bớt đồ treo trang trí nặng: dây đèn, bao lì xì treo dày, quả giả. Cành đang trĩu trái mà treo thêm đồ dễ gãy khi có người lỡ va vào, và dây đèn cắm điện thì phải rút trước khi đi.
- Tưới đẫm vào buổi sáng hôm trước ngày đi, đến khi nước rỉ ra lỗ đáy, rồi để ráo. Sáng hôm đi tưới thêm một lần nhẹ.
- Phủ mặt chậu bằng một lớp xơ dừa, rơm hoặc lá khô sạch dày chừng hai đốt ngón tay. Lớp phủ làm đất mất nước chậm hơn hẳn, nhất là với chậu nông.
- Chụp một tấm ảnh cây sau khi xếp xong. Khi về, so ảnh này với cây thật sẽ biết cây đã thay đổi bao nhiêu.
Một việc nhiều nhà bỏ qua: hỏi ban quản lý chung cư có cắt nước theo khu dịp Tết không. Nếu có, người ghé tưới cần biết lấy nước ở đâu, hoặc bạn để sẵn hai can nước sạch cạnh chậu.
Mai, quất, đào trong chậu: mỗi cây hỏng theo một kiểu
Quất là cây nhà vắng hay mất nhất, và mất theo kiểu dễ thấy: trái rụng lả tả, lá cụp. Cây mang nhiều trái nên cần đất ẩm đều; đất khô một hai ngày là cây tự bỏ bớt trái. Nhưng quất cũng sợ úng, nên người ghé tưới phải được dặn là tưới khi mặt đất khô, không phải ngày nào cũng xối một can. Đừng xoay chậu hay dời chỗ nhiều lần, quất mang trái nặng mà bị đổi hướng sáng liên tục cũng dễ rụng.
Mai chịu khô tốt hơn quất nhưng hoa thì không. Mai đang nở mà khô đất là cánh rụng nhanh, nụ không bung nữa. Mai cần sáng; đặt trong góc tối cả tuần thì về chỉ còn cành trơ dù đất vẫn ẩm. Nếu ban công nhà bạn có nắng sáng dịu, để mai ở đó lợi hơn đưa vào phòng khách đóng kín.
Đào trồng chậu chưng trong nhà thường tàn nhanh nhất, nhà vắng hay không cũng vậy. Mục tiêu khi đi vắng chỉ là giữ cây không khô rễ để còn trả lại hoặc trồng ra đất sau Tết. Cành đào cắm bình thì khác hẳn: chỉ cần thay nước, để chỗ mát; vắng một tuần thì chấp nhận hoa tàn, đừng nhờ ai trông riêng cho một bình hoa.
Với cả ba loại, đừng bón phân hay tưới thêm thứ gì lạ trước khi đi với hy vọng giữ hoa lâu hơn. Cây đang chưng không cần thêm gì, và một chậu bón quá tay trong lúc không ai theo dõi còn rủi ro hơn chậu để nguyên.
Bản dặn người ghé tưới, viết sẵn để dán cạnh chậu
Người ghé tưới ngày Tết thường là hàng xóm cũng đang bận Tết. Bản dặn càng ngắn, càng cụ thể thì càng ít sai. Viết tay một tờ, dán ở cánh tủ gần chậu, và nhắn thêm nội dung đó vào điện thoại người ta.
- "Nhờ anh/chị ghé nhà mình hai lần: chiều mùng một và sáng mùng bốn. Ghé lần nào thì nhắn em một tấm ảnh chậu quất nhé."
- "Ấn ngón tay xuống đất sâu cỡ một đốt. Đất còn ẩm, dính tay thì thôi không tưới. Đất khô, bở thì tưới."
- "Chậu quất tưới chừng một bình rưỡi, rót chậm quanh gốc. Chậu mai tưới một bình. Nước có sẵn trong hai can để cạnh tủ giày."
- "Khay hứng dưới chậu mà còn đọng nước quá nửa thì đổ bớt đi."
- "Trái rụng thì nhặt bỏ giùm, đừng lo. Cành gãy thì chụp ảnh gửi em, không cần làm gì."
- "Ra về nhớ khoá cửa hai lớp, chìa để lại chỗ cũ trong hộp thư nhà anh/chị. Em cảm ơn nhiều."
Đừng viết "tưới vừa đủ" hay "khi nào thấy cần". Người không quen cây đọc mấy chữ đó sẽ tưới mỗi lần một can cho chắc ăn. Con số cụ thể, ngày giờ cụ thể, kèm một việc phải làm khi gặp chuyện, là đủ.
Xong chuyến, mang về chút quà quê và kể cho người ta biết cây vẫn ổn. Năm sau nhờ tiếp sẽ dễ hơn nhiều.
Ngày về: kiểm cây, trả cây thuê, cất chậu mua
Về đến nhà, trước khi dỡ đồ, nhìn cây một lượt: đất khô hay ướt, lá cụp hay tươi, khay hứng có nước đọng bốc mùi không. So với tấm ảnh chụp hôm đi. Đất khô và lá hơi cụp thì tưới chậm nhiều lần trong buổi đầu, để cây ở chỗ mát, chưa đưa ra nắng ngay. Đất sũng, khay đầy nước, lá vàng từ dưới lên thì đổ nước khay, kê chậu cao cho thoát và ngưng tưới vài hôm.
Với cây thuê, chụp lại đúng các góc đã chụp lúc nhận, trước khi bên cho thuê đến. Lúc trả, cùng nhìn cây và cùng xem ảnh. Trái rụng do chưng lâu ngày là chuyện thường, nhiều nơi không tính; gãy cành lớn hay cây khô hẳn thì nói thẳng chuyện đã xảy ra, đừng giấu. Thoả thuận đền bù dựa vào điều đã hẹn trước Tết. Nếu số tiền hai bên đưa ra chênh nhau quá xa và cây có giá trị lớn, ghi lại sự việc, giữ ảnh, rồi hỏi luật sư trên AI Cố Vấn trước khi ký hay trả thêm bất cứ khoản nào.
Cây mua thì sau Tết mới là lúc tính chuyện chăm lâu dài: mang mai ra chỗ nhiều nắng, đưa quất về vườn quê hay tặng người có đất. Rút kinh nghiệm cho Tết năm sau bằng một dòng ghi chú trong điện thoại: chậu này đặt chỗ nào, vắng mấy ngày, ai tưới, về thấy thế nào. Ghi chú đó có giá hơn mọi lời khuyên chung.
Câu hỏi thường gặp
Vắng mấy ngày thì chậu quất để lại một mình vẫn giữ được?
Với chậu đã tưới đẫm, phủ mặt đất và đặt ở chỗ sáng mát không có nắng chiếu thẳng, ba đến bốn ngày thường giữ được. Lâu hơn thế mà không ai ghé tưới thì đất khô dần và quất bắt đầu rụng trái, nên cần nhờ người hoặc chở cây đi.
Có nên đặt chậu mai vào nhà tắm cho ẩm khi đi vắng?
Không nên. Nhà tắm thường tối, mai thiếu sáng cả tuần sẽ rụng hoa và nụ không nở nữa dù đất vẫn ẩm. Chỗ tốt hơn là góc sáng có ánh trời, kín gió, kê khay hứng nước dưới chậu.
Thuê cây Tết mà về quê, ai sẽ chịu nếu cây bị hư?
Tuỳ thoả thuận giữa bạn và bên cho thuê, vì vậy cần hỏi trước Tết thế nào thì tính là hư và đền ra sao, xin họ nhắn lại bằng chữ, và chụp ảnh cây lúc nhận. Có tranh chấp lớn thì giữ ảnh, ghi lại sự việc và hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.
Chở chậu quất về quê bằng xe máy có được không?
Được với chậu nhỏ, cây thấp, nhưng phải buộc chặt chậu, bọc nhẹ tán cây bằng lưới hoặc vải thưa để gió không quật cành và đi chậm đoạn đường xóc. Chậu lớn, cây cao quá vai thì chở xe máy dễ gãy cành và nguy hiểm khi lái, nên tính cách khác.
Người ghé tưới nên đến mấy lần trong một tuần vắng nhà?
Với cây Tết đang mang hoa trái, hai lần trong một tuần là mức hợp lý: một lần giữa chừng và một lần trước ngày về chừng hai hôm. Dặn người ta kiểm đất bằng ngón tay rồi mới tưới, và gửi ảnh mỗi lần ghé để bạn yên tâm.
Về nhà thấy quất rụng gần hết trái thì có cứu được cây không?
Thường cây vẫn sống nếu lá còn xanh và cành còn dẻo. Tưới chậm cho đất ẩm lại, đặt chỗ mát vài hôm rồi mới đưa ra nắng. Trái rụng không gắn lại được, nhưng cây khoẻ thì năm sau vẫn ra trái nếu được chăm đúng.