Cảm ơn người trông hộ nên làm sớm, trong một hai ngày đầu sau khi về, và tương xứng với công sức thật: ghé tận nhà, nói cụ thể họ đã giúp được gì, kèm một món quà hợp với người nhận. Tiền chỉ nên dùng khi người giúp đã bỏ nhiều công trong thời gian dài, hoặc khi đó là người làm việc giúp nhà bạn thường ngày; còn hàng xóm, họ hàng thì quà và việc đáp lễ thường hợp hơn.
Lời cảm ơn qua loa, hay một món quà đắt quá mức, đều làm người giúp thấy kỳ. Cái người ta nhớ là bạn có thấy họ đã làm những gì hay không. Cảm ơn đúng mức, nói đúng việc, rồi tìm dịp giúp lại: đó là cách để lần sau hai nhà còn nhờ được nhau mà không ai thấy ngại.
Cảm ơn theo đúng công sức
Không phải việc nhờ nào cũng như nhau. Cân xem người ta đã bỏ bao nhiêu công, rồi chọn cách cảm ơn tương ứng:
| Việc đã nhờ | Công sức của người giúp | Cách cảm ơn hợp |
|---|---|---|
| Nhận vài kiện hàng, lấy thư | Ít, rải rác | Lời cảm ơn trực tiếp, chút quà quê hoặc bánh trái |
| Ghé tưới cây, cho cá ăn trong một tuần | Đều đặn, mỗi lần ngắn | Quà quê có chọn lựa, nói cụ thể những gì thấy họ đã làm |
| Giữ chó mèo ở nhà họ một hai tuần | Nhiều, cả nhà họ bị ảnh hưởng | Quà chu đáo cho cả nhà, hỏi xem con vật có làm hỏng gì để bù |
| Trông nhà cả tháng Tết, ngủ lại nhà bạn | Rất nhiều, bỏ cả kế hoạch riêng | Quà lớn hơn, có thể kèm tiền nếu hợp quan hệ, và đáp lễ bằng việc |
| Giữ xe, đồ đạc vài tháng | Chiếm chỗ lâu, chịu trách nhiệm | Quà, trả mọi chi phí phát sinh, đáp lễ khi họ cần chỗ hay cần giúp |
Bảng chỉ để định hướng. Cùng một việc, người giúp là bà cụ hàng xóm hay anh đồng nghiệp trẻ thì cách cảm ơn khác nhau. Câu hỏi đúng là: người này sẽ vui với điều gì, chứ không phải: việc này đáng bao nhiêu.
Quà hay tiền: cân thế nào
Hàng xóm, họ hàng, bạn bè: quà thường hợp hơn. Đưa tiền cho người quen dễ biến việc giúp thành việc thuê, có người thấy bị coi nhẹ tình cảm. Quà có chọn lựa nói được nhiều hơn.
Người làm việc giúp nhà thường ngày: tiền là bình thường. Cô giúp việc, chú bảo vệ quen, người hay làm vườn cho nhà: thêm công cho những ngày trông hộ là cách tôn trọng công sức của họ.
Người trông dài ngày, bỏ cả kế hoạch riêng. Ví dụ một người thân ở lại trông nhà suốt Tết thay vì về quê. Khi đó có thể kèm một phong bì cùng quà, nói rõ là để bù cho chuyến đi họ đã bỏ.
Không biết người ta có nhận tiền không. Hỏi gián tiếp qua một người thân khác, hoặc chọn quà có giá trị sử dụng thật như đồ dùng gia đình mà họ đang cần.
Đừng dúi phong bì vội ở cổng. Dúi phong bì vào tay lúc đứng ở cổng, người ta khó từ chối mà nhận cũng ngượng. Ngồi lại uống chén nước, kể chuyện chuyến đi, rồi mới đưa, kèm một câu nói rõ vì sao bạn muốn gửi khoản này.
Đã thoả thuận trả công từ trước. Thì trả đúng như đã nói, đúng hạn, không bớt, và vẫn kèm lời cảm ơn. Có thù lao không có nghĩa là không cần cảm ơn.
Chọn quà sao cho người nhận vui
Quà cảm ơn không cần đắt, cần đúng người. Vài gợi ý dễ làm:
- Đặc sản nơi bạn vừa đi về, chọn thứ dùng được trong bữa cơm như mắm, khô, trái cây, bánh quê; tránh thứ khó dùng hoặc khó cất.
- Đồ dùng cho chính việc họ đã làm giúp: một bình tưới cho người hay tưới cây, một túi đồ ăn cho con vật nhà họ nếu họ cũng nuôi.
- Quà cho cả nhà khi việc nhờ ảnh hưởng tới cả nhà họ, như giữ chó ở nhà họ một tuần.
- Quà cho người lớn tuổi nên nhẹ, dễ dùng: trà, bánh mềm, trái cây theo mùa.
- Tránh quà quá đắt làm người nhận khó xử, phải nghĩ cách đáp lại.
- Tránh mua vội ở cửa hàng cạnh nhà ngày hôm sau; người ta nhận ra quà được nghĩ tới từ trước.
Một mẹo nhỏ: ghi vào ghi chú điện thoại từ trước chuyến đi tên những người sẽ cảm ơn và họ thích gì. Lúc đi, mua dần theo danh sách, khỏi phải lúng túng ngày cuối.
Lời cảm ơn: nói cụ thể thay vì nói chung
"Cảm ơn chị đã trông nhà giùm em" là câu đúng, nhưng chưa đủ. Người giúp muốn biết bạn có nhìn thấy họ đã làm gì không. Hãy nói cụ thể điều bạn thấy khi về: "Em về thấy cây ban công vẫn xanh, chậu lan còn ra hoa, chắc chị tưới đều lắm." "Con mèo về nhà béo ra, chắc nhà anh chiều nó lắm." "Bữa mưa to chị chạy qua đóng cửa sổ giùm em, không thì ướt hết."
Nếu đã có chuyện xảy ra giữa chừng mà họ xử lý giúp, nhắc lại chuyện đó trong lời cảm ơn. Một người đã chạy qua khoá van nước lúc nửa đêm cần nghe bạn nói rằng nhờ có họ mà nhà không ngập, hơn là nhận một hộp bánh.
Lời cảm ơn trực tiếp tốt hơn tin nhắn. Nếu chưa thể ghé ngay, nhắn trước một câu ngay khi về tới nhà, rồi hẹn ghé sau. Đừng để vài tuần mới cảm ơn, người ta sẽ nghĩ bạn đã quên.
Khi người giúp có gia đình, cảm ơn cả người nhà họ. Chồng chị hàng xóm có khi là người dắt chó đi dạo mỗi tối, con trai anh bạn là người đẩy xe ra vào sân. Nhắc tên họ một câu, cả nhà đó sẽ thấy công mình được ghi nhận.
Cảm ơn ngay từ giữa chuyến, không đợi về
Người trông hộ làm việc trong im lặng. Vài lời ghi nhận giữa chuyến làm họ thấy công mình có người thấy, và làm chính bạn yên tâm hơn. Một nhịp đơn giản:
- Ngày đầu sau khi đi: nhắn báo đã tới nơi, cảm ơn trước và nhắc người liên lạc thứ hai nếu cần.
- Khi họ gửi ảnh con vật, cây, nhà: trả lời ngay, cảm ơn cụ thể điều mình thấy trong ảnh, không chỉ thả một biểu tượng.
- Giữa chuyến: hỏi thăm họ có vướng gì không, có cần đổi lịch ghé không, đừng chỉ hỏi về nhà mình.
- Nếu có chuyện họ xử lý giúp: cảm ơn ngay hôm đó, nói rõ bạn biết họ đã mất công.
- Trước ngày về một hôm: báo giờ về, hẹn lúc qua lấy chìa hoặc đón con vật, hỏi giờ nào tiện cho họ.
Đừng nhắn quá dày hay hỏi dò từng việc, người giúp sẽ thấy như đang bị kiểm tra. Chừng hai ba lượt trong một chuyến đi một hai tuần là vừa, cộng thêm lúc có chuyện.
Với người lớn tuổi không quen nhắn tin, gọi một cuộc ngắn giữa chuyến, hỏi thăm sức khoẻ của chính họ trước, rồi mới hỏi chuyện nhà mình.
Đáp lễ bằng việc: thứ giữ được tình xóm lâu nhất
Quà ăn hết rồi thì thôi, còn việc đáp lễ thì người ta nhớ. Cách cảm ơn bền nhất là ngỏ lời giúp lại: "Lần sau nhà anh chị đi đâu, em trông giùm nhé." Và khi họ đi thật, hãy giữ lời, làm chu đáo như họ đã làm cho bạn.
Đáp lễ không nhất thiết phải là đúng việc ấy. Một gia đình không nuôi con vật nào có thể cần bạn nhận hàng giùm, chở người lớn tuổi đi khám, hay đơn giản là để mắt nhà giùm dịp họ về quê. Để ý xem họ cần gì, rồi chủ động đề nghị trước khi họ phải mở lời.
Nhiều xóm có thói quen đổi công kiểu này từ lâu: Tết nhà này về quê thì nhà kia trông, hè nhà kia đi biển thì nhà này để mắt. Đó là thứ không mua được bằng quà, và đáng giữ.
Nếu bạn ở chung cư và ít khi gặp người giúp, ghi lại ngày sinh nhật hay ngày họ hay về quê vào lịch điện thoại. Một lời hỏi thăm đúng dịp, một lần chủ động nhắn "Tết này nhà chị đi thì để em trông", là cách đáp lễ không tốn kém mà người ta nhớ lâu.
Khi người trông làm chưa được như mong
Vẫn cảm ơn đúng mức công họ đã bỏ. Cây héo mấy chậu, nhà chưa quét, nhưng người ta đã ghé đều đặn suốt tuần. Cảm ơn cho phần đó, đừng để phần chưa ổn che mất phần đã làm.
Nói phần chưa ổn nhẹ và sau. Nếu thật cần nhắc, chờ vài hôm, nói như một việc cho lần sau: "Lần sau chắc em dặn kỹ hơn về mấy chậu lan, nó cần tưới ít hơn." Nhận phần lỗi dặn chưa kỹ về phía mình.
Có hư hỏng thật thì tách khỏi lời cảm ơn. Cảm ơn trước, chuyện hư hỏng nói riêng ở lần gặp khác. Gộp vào một lúc thì lời cảm ơn thành câu mở đầu cho lời trách.
Không kể lể với người khác trong xóm. Chuyện không vừa ý giữa hai nhà nên dừng ở hai nhà. Lời kể qua người thứ ba luôn méo và về tới tai người giúp nhanh hơn bạn nghĩ.
Lần sau chọn người khác hoặc chia bớt việc. Nếu người đó không hợp với việc ấy, lần sau nhờ họ việc khác nhẹ hơn, hoặc nhờ người khác, mà không cần giải thích.
Câu hỏi thường gặp
Nên cảm ơn người trông hộ lúc nào?
Trong một hai ngày đầu sau khi về. Nếu chưa ghé được ngay, nhắn một câu cảm ơn khi vừa về tới nhà rồi hẹn ghé sau. Để vài tuần mới cảm ơn, người giúp dễ nghĩ bạn đã quên công họ, dù quà có chu đáo đến đâu.
Có nên đưa tiền cảm ơn hàng xóm đã trông nhà không?
Với hàng xóm, họ hàng, quà và lời cảm ơn cụ thể thường hợp hơn, vì tiền dễ biến việc giúp thành việc thuê. Tiền hợp khi người giúp đã bỏ nhiều công dài ngày, bỏ kế hoạch riêng, hoặc là người làm việc giúp nhà bạn thường ngày.
Quà cảm ơn thế nào là vừa?
Vừa là tương xứng với công sức và không làm người nhận khó xử. Đặc sản nơi bạn đi về, đồ dùng trong nhà, quà cho cả gia đình khi việc nhờ ảnh hưởng cả nhà họ. Quà quá đắt khiến người ta phải nghĩ cách đáp lại.
Người trông làm chưa tốt thì có cần cảm ơn không?
Vẫn cần, cho phần công họ đã bỏ. Phần chưa ổn nói nhẹ vào dịp khác, như một lời dặn cho lần sau, và nhận phần dặn chưa kỹ về mình. Nếu có hư hỏng thật, tách hẳn chuyện đó khỏi lúc cảm ơn.
Đáp lễ người trông hộ bằng cách nào ngoài quà?
Ngỏ lời trông lại nhà họ khi họ đi vắng, nhận hàng giùm, chở người lớn tuổi trong nhà họ đi khám, hay để mắt nhà giùm dịp Tết. Đề nghị trước khi họ phải mở lời, và khi đã hứa thì làm chu đáo như họ đã làm cho bạn.
Đã trả công rồi thì có cần quà cảm ơn nữa không?
Không bắt buộc, nhưng một lời cảm ơn cụ thể vẫn nên có. Trả công là trả cho việc đã thoả thuận; lời cảm ơn và chút quà nhỏ là ghi nhận sự chu đáo của họ, nhất là khi họ đã xử lý giúp những chuyện ngoài phần được giao.