Muốn người quen nhận lời giữ hộ mà không thấy bị ép, bạn cần làm ba việc: chọn người hợp với đúng việc cần nhờ, mở lời sớm (chuyến ngắn thì trước khoảng một tuần, chuyến dài hoặc dịp Tết thì trước hai ba tuần), và nói rõ ngay từ đầu việc gồm những gì, kéo dài bao lâu, có chuyện thì liên lạc ai. Kèm theo đó là một câu cho người ta đường lui: "Anh chị bận thì cứ nói, em tìm cách khác". Người được nhờ dễ nhận nhất khi họ biết chính xác mình đang nhận cái gì.
Phần lớn chuyện mất lòng sau chuyến đi không đến từ việc người trông làm dở, mà từ chỗ lúc nhờ nói mơ hồ: "trông giùm cái nhà", "cho con mèo ăn giùm". Bài dưới đây đi từ chọn người, chọn lúc, câu nói mẫu, cách chốt lại bằng tin nhắn, đến những kiểu nhờ nên tránh, để lần sau bạn còn nhờ được và người ta còn muốn giúp.
Nhờ ai thì hợp với việc gì
Không phải ai thân cũng hợp với mọi việc. Hàng xóm sát vách hợp với việc cần có mặt mỗi ngày; họ hàng ở xa hợp với việc giữ đồ, giữ xe một chỗ. Bảng dưới giúp bạn ghép việc với người trước khi mở lời.
| Việc cần nhờ | Người hợp nhất | Vì sao | Nên tránh |
|---|---|---|---|
| Ghé nhà mỗi ngày: tưới cây, cho mèo ăn, bật tắt đèn | Hàng xóm sát bên, người ở cùng hẻm, cùng tầng | Đi lại vài phút, không tốn công | Nhờ người phải chạy xe nửa tiếng mỗi lượt |
| Giữ chó mèo ở nhà họ | Người từng nuôi cùng loài, nhà có chỗ riêng cho con vật | Biết đọc tính con vật, không hoảng khi nó lạ chỗ | Nhà có người dị ứng lông, nhà đang nuôi con khác hung dữ |
| Giữ xe máy, ô tô nằm yên | Họ hàng hoặc bạn có sân, có nhà xe khoá được | Xe cần chỗ, không cần người chăm mỗi ngày | Nhà phải dắt xe ra đường mỗi tối mới đủ chỗ |
| Nhận hàng, nhận thư | Người ở nhà ban ngày, bảo vệ toà nhà nếu ban quản lý cho | Có người mở cửa lúc giao hàng | Người đi làm cả ngày, về muộn |
| Giữ đồ quý, giấy tờ | Người thân ruột thịt có chỗ cất khoá được | Ít người biết, trách nhiệm rõ | Nhà đông người ra vào, nhà đang cho thuê phòng |
Nếu một người không gánh hết được, chia việc cho hai người và nói cho cả hai biết người kia lo phần nào. Một người được giao tất cả thường sẽ bỏ sót phần mình ít quan tâm nhất.
Mở lời sớm bao lâu và chọn lúc nào
Nhờ sát ngày là cách nhanh nhất để nhận một lời đồng ý miễn cưỡng. Người ta khó từ chối khi bạn đã xếp vali, nên gật đầu cho xong, rồi trong lúc bạn vắng mới thấy vướng. Có người còn phải hoãn chuyến về quê của chính mình mà không dám nói, và lần sau họ sẽ tránh mặt mỗi khi thấy bạn sắp đi. Chuyến đi ngắn vài ngày, nên hỏi trước một tuần. Chuyến đi dài hoặc dịp Tết, hỏi trước hai ba tuần, vì chính người được nhờ cũng có kế hoạch về quê, đi chơi, đón khách.
Chọn lúc người ta thong thả: buổi chiều cuối tuần, lúc gặp nhau ngoài hẻm, lúc đi chợ về. Tránh mở lời qua tin nhắn cho việc lớn như giữ chó hai tuần hay giữ ô tô cả tháng; những việc đó nên nói trực tiếp hoặc gọi điện, rồi mới nhắn lại cho có chữ. Tin nhắn hợp để nhờ việc nhỏ hoặc để chốt lại sau khi đã nói chuyện.
Một mẹo nhỏ: hỏi lịch của người ta trước khi nói việc của mình. "Tết này anh chị có về quê không?" mở đường tự nhiên hơn nhiều so với vào thẳng "Em nhờ anh chị cái này". Nếu họ cũng đi, bạn đỡ phải nghe một lời từ chối khó xử, cả hai cùng nhẹ.
Câu mở lời mẫu cho từng việc
Câu nhờ tốt có đủ bốn thứ: việc gì, bao lâu, mức độ phiền đến đâu, và một lối thoát cho người nghe. Có thể sửa theo giọng của bạn:
- Trông nhà: "Cô ơi, nhà con về quê từ hai mươi bảy đến mùng sáu. Cô có ở nhà dịp đó không? Con muốn nhờ cô hai ngày ghé một lần, mở cửa sổ cho thoáng và nhìn xem có gì lạ. Cô kẹt thì cứ nói con nhé."
- Cho mèo ăn: "Chị ơi, em đi công tác năm ngày. Em chia sẵn đồ ăn từng ngày rồi, chỉ cần chị ghé buổi tối đổ vào bát, thay nước, xem cát. Mỗi lần chừng mười phút. Chị thấy được không?"
- Giữ xe: "Chú ơi, con đi làm xa ba tháng, muốn gửi chiếc xe tay ga trong nhà xe của chú. Xe để yên, con không nhờ chạy. Con viết giấy gửi rõ ràng, có chuyện gì con lo. Chú cân nhắc giùm con."
- Nhận hàng: "Anh ơi, tuần sau em vắng, có hai kiện hàng đã trả tiền rồi. Anh nhận giùm em được không? Em báo trước tên người giao, anh chỉ cần cất trong nhà."
- Giữ chó lớn ở nhà người ta: "Em biết con chó nhà em to, nên em muốn hỏi thật: nhà anh chị có chỗ cho nó ở một tuần không? Nếu không tiện em gửi chỗ khác, không sao đâu ạ."
Để ý câu cuối của mỗi mẫu. Chính câu cho phép từ chối làm người ta dễ đồng ý hơn, vì họ thấy mình được hỏi chứ không bị giao việc.
Nói rõ phạm vi việc ngay lúc nhờ
Việc chính và việc phụ. Tách ra cho người nghe biết đâu là phần bắt buộc (cho mèo ăn mỗi tối) và đâu là phần làm được thì tốt (tưới chậu ngoài ban công). Gộp chung khiến người ta tưởng phải làm hết.
Số lần và độ dài mỗi lần. "Ghé một lần mỗi ngày, mười lăm phút" khác hẳn "trông giùm cái nhà". Con số giúp người ta tự lượng được sức mình.
Thời gian chính xác. Ngày đi, ngày về, và khả năng về muộn hơn dự kiến. Nói trước "có thể trễ thêm hai ngày nếu không mua được vé" để người ta khỏi bị kéo dài bất ngờ.
Khi có chuyện thì sao. Con vật bỏ ăn, nhà bị dột, xe bị ai đụng: người trông gọi ai, được tự quyết đến đâu, tiền ai ứng. Không nói trước, người trông sẽ hoặc làm quá tay hoặc không dám làm gì.
Những chỗ không cần làm. Nói luôn những thứ khỏi phải lo: không cần dọn nhà, không cần nghe máy bàn, không cần tưới cây trong phòng ngủ. Người ta nhẹ lòng hơn khi biết giới hạn.
Chừa đường lui cho người được nhờ
Ở xóm, lời từ chối nặng hơn lời nhận. Nhiều người nhận vì ngại, rồi làm cho có. Muốn người ta nhận thật lòng, bạn phải làm cho việc nói "không" trở nên dễ: nói trước rằng bạn đã có phương án khác, rằng họ không phải trả lời ngay, rằng từ chối cũng không sao. Câu "anh chị cứ suy nghĩ, mai trả lời em cũng được" có giá trị hơn mọi lời năn nỉ.
Nếu người ta lưỡng lự, đừng hạ việc xuống cho bằng được ("thôi chị chỉ cần ghé hai ngày một lần thôi"). Lời mặc cả kiểu đó đẩy họ vào thế khó hơn. Hãy cảm ơn và tìm người khác; mối quan hệ còn nguyên cho lần sau. Người từng được bạn cho từ chối nhẹ nhàng thường là người nhận lời ở lần nhờ tiếp theo.
Cũng đừng nhờ một người mà kể lể người khác đã từ chối. "Chị Lan bận rồi nên em mới hỏi chị" vừa làm người nghe thấy mình là phương án dự phòng, vừa khiến chuyện lan khắp xóm.
Khi người ta gật đầu: chốt lại bằng tin nhắn
Lời nhận miệng dễ trôi. Ngay tối hôm đó, gửi một tin nhắn ngắn ghi lại những gì hai bên đã nói, theo thứ tự này:
- Cảm ơn trước, một câu thôi, đừng dài dòng.
- Ngày đi và ngày về dự kiến, kèm câu "nếu trễ em báo trước ít nhất một ngày".
- Danh sách việc chính, mỗi việc một dòng, có giờ hoặc tần suất.
- Đồ sẽ giao: chìa khoá mấy chiếc, đồ ăn cho con vật chia mấy túi, giấy tờ xe nếu có.
- Người liên lạc thứ hai khi bạn không nghe máy, thường là một người thân ở gần.
- Hẹn ngày giao đồ và chỉ chỗ, trước chuyến đi ít nhất một ngày, không để sáng hôm đi.
Tin nhắn này về sau thành căn cứ cho cả hai: người trông biết mình đã hứa gì, bạn biết mình đã dặn gì. Việc lớn như giữ xe, giữ đồ có giá trị thì nên làm thêm giấy gửi giữ viết tay, nhưng với việc nhỏ, một tin nhắn rõ ràng là đủ.
Những kiểu nhờ dễ mất lòng và cách nói lại
Có những câu tưởng thân tình mà người nghe thấy khó chịu. Đối chiếu để tránh:
| Kiểu nhờ dễ mất lòng | Người nghe hiểu thành | Nói lại thế nào |
|---|---|---|
| "Nhà mình như nhà chị, chị cứ tự nhiên" | Không biết được vào đâu, sợ đụng vào gì cũng bị trách | "Chị chỉ cần vào bếp và ban công, phòng trong em khoá rồi" |
| "Có gì chị lo giùm em nhé" | Mọi chuyện xảy ra đều là trách nhiệm của mình | "Có chuyện chị gọi em hoặc chú Hải, chị không phải tự xử lý" |
| "Đi có mấy ngày thôi mà" | Việc nhỏ nên không cần cảm ơn | Nói đúng số ngày, cảm ơn đúng mức công |
| Nhờ qua tin nhắn nhóm cả xóm | Ai rảnh thì làm, không ai chịu | Nhờ đích danh một người |
| Nhờ xong lặng im cả chuyến đi | Chủ nhà không quan tâm, mình làm không ai biết | Nhắn hỏi thăm, cảm ơn giữa chừng một lần |
Nhờ người quen là đổi một chút công của họ lấy sự yên tâm của mình. Nói rõ, cho đường lui, chốt bằng chữ, rồi về cảm ơn tử tế: làm đủ bốn việc đó, lần sau bạn không phải ngại mở lời nữa.
Câu hỏi thường gặp
Nên nhờ người quen trước chuyến đi bao lâu?
Chuyến đi vài ngày thì hỏi trước khoảng một tuần, chuyến đi dài hoặc dịp Tết thì hỏi trước hai ba tuần. Người được nhờ cũng có lịch riêng, hỏi sát ngày dễ nhận lời miễn cưỡng hoặc phải từ chối trong thế khó xử.
Nhờ qua tin nhắn có bị coi là thiếu lịch sự không?
Việc nhỏ như nhận một kiện hàng thì nhắn là được. Việc lớn như giữ chó cả tuần, giữ ô tô vài tháng thì nên nói trực tiếp hoặc gọi điện trước, sau đó mới nhắn lại để có chữ cho cả hai bên cùng nhớ.
Người quen đồng ý nhưng có vẻ miễn cưỡng thì làm sao?
Hỏi lại một lần bằng câu cho phép từ chối, chẳng hạn em có phương án khác rồi, anh chị không tiện thì cứ nói. Nếu họ vẫn lưỡng lự, cảm ơn và tìm người khác, giữ mối quan hệ quan trọng hơn giữ một lời hứa gượng ép.
Có nên chia việc cho nhiều người không?
Nên chia khi việc vượt sức một người, ví dụ một người cho mèo ăn mỗi tối, một người giữ xe. Điều quan trọng là mỗi người biết rõ phần của mình và biết người kia lo phần nào, để không ai tưởng việc đó đã có người làm.
Nhờ hàng xóm trông nhà có cần làm giấy tờ không?
Ghé nhà tưới cây, cho con vật ăn thì một tin nhắn tóm tắt là đủ. Khi giao xe, đồ có giá trị, giấy tờ hoặc giao chìa khoá dài ngày, nên có thêm giấy gửi giữ viết tay ghi tài sản, tình trạng và thời gian để hai bên cùng rõ.
Nếu chuyến đi bị kéo dài thì báo người trông thế nào?
Báo càng sớm càng tốt, ít nhất trước một ngày, kèm ngày về mới và hỏi lại người ta còn giữ được không. Nếu họ kẹt, bạn nhờ người liên lạc thứ hai nhận thay, đừng mặc định người trông phải kéo dài theo lịch của mình.