Trước khi khoá cửa đi xa, hãy chuẩn bị luôn cho ngày về: một chìa dự phòng để ở người thân hay hàng xóm, một túi đồ ăn khô đủ cho bữa tối đầu tiên, một bộ ga gối sạch cất trong túi kín, và một tờ giấy ghi thứ tự mở lại nhà. Ngày về thường là lúc cả nhà mệt nhất, về muộn nhất, và cũng là lúc dễ làm sai nhất: bật điện khi nhà có mùi gas, mở nước khi ống đang rò, hay đứng ngoài cửa lúc nửa đêm vì chìa nằm trong vali người khác.
Những việc này tốn mười lăm phút trước chuyến đi. Không làm, cái giá thường là một buổi tối về nhà khổ sở sau mười tiếng đi xe, hoặc một sai sót nhỏ thành chuyện lớn vì ai cũng muốn nhanh nhanh đi ngủ.
Chìa khoá: ba lớp để không bao giờ đứng ngoài cửa
Lớp một: chìa chính trong một chỗ cố định. Một ngăn của túi xách hay ba lô chỉ để chìa, không để lẫn với thứ khác. Cả nhà biết chìa ở ngăn nào trong túi của ai. Đi nhiều người, giao chìa cho người ít khi quên đồ nhất, không phải người lớn tuổi nhất.
Lớp hai: một chìa thứ hai trong vali người khác. Nếu cả nhà đi cùng, mỗi người lớn giữ một chìa ở chỗ khác nhau. Mất một túi trên đường thì vẫn còn chìa kia.
Lớp ba: một chìa dự phòng ở lại thành phố. Gửi người thân, hàng xóm tin cậy hay ban quản lý toà nhà. Chìa này còn dùng được nếu có sự cố trong lúc vắng. Ghi rõ người đó là ai trong điện thoại của cả nhà.
Cửa khoá số hay khoá vân tay thì sao. Kiểm pin trước khi đi, thay nếu đã yếu. Biết rõ chỗ dùng chìa cơ khi khoá điện hết pin và mang theo chìa cơ đó. Không ghi mật mã cửa ở bất cứ đâu trong nhà hay trong ví.
Không giấu chìa quanh cửa. Dưới thảm, trong chậu cây, trên khung cửa, trong hộp đồng hồ điện là chỗ kẻ gian tìm đầu tiên. Lớp ba đã giải quyết chuyện mất chìa thì không cần chỗ giấu nào nữa.
Túi cho ngày về: chuẩn bị từ trước khi đi
Để một túi hoặc một thùng nhỏ ngay chỗ dễ lấy, gần cửa hay trên bàn ăn. Trong đó có:
- Đồ ăn cho bữa tối đầu tiên không cần tủ lạnh: mì gói, cháo ăn liền, đồ hộp, bánh quy, chút gạo.
- Vài chai nước đóng chai, phòng khi nước máy đục sau thời gian không dùng.
- Một bộ ga gối và khăn tắm sạch, gói trong túi ni lông kín để không bám bụi.
- Một chiếc đèn pin hoặc biết sẵn đèn pin điện thoại ở đâu, phòng khi cầu dao đã ngắt và về lúc trời tối.
- Giấy vệ sinh, xà phòng, khăn lau.
- Tờ giấy ghi thứ tự mở lại nhà, dán ở mặt trong cửa chính.
Cái túi này nghe như việc của người cẩn thận quá mức, nhưng hãy hình dung tối mùng tám Tết về đến nhà lúc mười giờ, chợ chưa mở, quán đầu ngõ chưa bán lại, tủ lạnh đã dọn sạch. Một gói mì và một bộ ga sạch lúc đó đáng giá hơn mọi thứ khác.
Nhà có người già hay người đang dùng thuốc đi cùng thì cho thêm vào túi một ít thuốc thường dùng còn hạn theo đơn đang có, để không phải lục vali lúc nửa đêm. Kiểm hạn dùng của đồ ăn trong túi trước khi đi, đồ hộp hay mì để quá lâu trong tủ bếp thường đã sát hạn.
Giờ đầu tiên: thứ tự mở lại nhà
Dán tờ này ở mặt trong cửa chính trước khi đi. Ai về trước cũng làm theo được:
- Mở cửa, đứng ở ngưỡng cửa vài giây. Ngửi xem có mùi gas không. Có mùi thì không bật đèn, không rút phích, mở rộng cửa rồi ra ngoài gọi người kiểm tra.
- Không có mùi lạ thì dùng đèn pin đi một vòng: nhìn sàn chỗ máy giặt, bếp, nhà tắm; nhìn trần chỗ cầu thang, góc phòng tầng trên; nhìn cửa sổ có bị mở không.
- Thấy dấu hiệu bị đột nhập như cửa bị cạy, đồ đạc bị lục, thì ra ngoài, gọi công an khu vực, không động vào gì.
- Mọi thứ bình thường thì đóng lại cầu dao các nhánh đã ngắt.
- Mở van nước tổng, xả vòi lạnh vài phút cho hết nước đọng trong ống.
- Mở van gas, bật thử bếp.
- Mở hết cửa sổ cho thoáng khoảng nửa giờ.
- Cắm lại tủ lạnh nếu đã rút, đợi tủ lạnh lạnh hẳn mới bỏ đồ vào.
Thứ tự này có lý do: kiểm mùi và kiểm nước trước, vì đó là hai thứ biến một bất tiện thành tai nạn nếu bật điện vội. Bình nóng lạnh thì chỉ bật lại khi chắc chắn đã có nước trong bình, chi tiết theo sổ hướng dẫn của máy.
Báo cho người được nhờ biết bạn đã về
Người trông nhà, người gom thư, người giữ chìa dự phòng đều đang chờ một tin nhắn của bạn. Gửi ngay tối hôm về, đừng để đến sáng hôm sau: chị ơi, nhà em về tới rồi, mọi thứ ổn hết, em cảm ơn chị mấy hôm nay nha, mai em qua lấy chìa với gửi chị ít quà quê. Một tin như vậy giải phóng họ khỏi trách nhiệm đang mang.
Nếu đã báo ban quản lý chung cư hay tổ dân phố là nhà vắng, báo lại là đã về. Nếu đã tạm ngưng giao sữa, nước bình, báo, nhắn người giao bắt đầu lại. Nếu có đơn hàng đã hoãn, nhắn người bán giao được rồi.
Lấy lại chìa dự phòng trong vài ngày. Nếu bạn định để luôn chìa ở người đó cho những lần sau, nói rõ ra để họ biết mình đang giữ chìa nhà người khác lâu dài, chứ đừng mặc định.
Với người đã giữ hộ nhiều việc, như ghé nhà mỗi tuần hay tưới cây, đừng chỉ cảm ơn bằng lời. Một món quà quê, một bữa cơm mời sang nhà, hay đơn giản là nhận lời trông giúp khi đến lượt họ đi xa. Quan hệ nhờ vả giữa hàng xóm sống được lâu khi nó đi theo cả hai chiều.
Ba tình huống về nhà khác nhau
Ngày về không phải lúc nào cũng giống nhau. Chuẩn bị cho đúng kiểu về của bạn:
| Tình huống | Khó khăn chính | Chuẩn bị từ trước khi đi |
|---|---|---|
| Về muộn sau chuyến bay hoặc xe đêm | Mệt, tối, chợ đóng cửa | Túi ngày về đầy đủ; đèn hiên hẹn giờ hoặc nhờ hàng xóm bật trước giờ về; giường đã trải sẵn ga sạch |
| Về sau Tết khi cả khu còn vắng | Không mua được đồ ăn tươi vài ngày, ít người quanh nhà | Đồ ăn khô đủ hai ba ngày; mì, gạo, trứng có thể mua sẵn trước khi về nếu ghé đường |
| Về sau thời gian dài vài tháng | Nhà bụi, ẩm, có thể có côn trùng, nước đọng lâu trong ống | Đồ phủ chống bụi trên giường, sofa; hẹn trước người dọn hoặc dành nguyên ngày đầu để dọn, không xếp lịch gì khác |
Với chuyến dài, đừng hẹn khách, hẹn công việc vào ngày đầu tiên về. Ngày đó dành cho việc mở lại nhà, phơi đồ, đi chợ và ngủ.
Nếu có thể, chọn chuyến về vào buổi chiều thay vì nửa đêm. Về lúc trời còn sáng, bạn nhìn rõ trần nhà, sàn nhà, cửa sổ, dễ phát hiện điều bất thường hơn hẳn so với soi đèn pin; hàng quán quanh nhà còn mở, gọi thợ cũng dễ hơn nếu có gì hỏng.
Làm thừa và làm đúng cho ngày về
Làm thừa: nhờ người dọn nhà sạch bóng trước giờ về. Làm đúng: chỉ nhờ họ mở cửa thông gió một hôm trước khi về, nếu tiện. Dọn dẹp là việc của mình, nhờ người khác lau nhà hộ là quá phạm vi giúp đỡ thông thường.
Làm thừa: mua sẵn đồ tươi gửi hàng xóm cất tủ lạnh giùm. Làm đúng: đồ khô trong túi ngày về là đủ cho bữa đầu, hôm sau đi chợ. Gửi đồ tươi vào tủ người khác là thêm việc cho họ.
Làm thừa: bật lại mọi thiết bị cùng lúc ngay khi bước vào. Làm đúng: làm theo thứ tự trên tờ giấy dán cửa, kiểm mùi và nước trước. Bật cùng lúc mà có một chỗ hỏng thì không biết đâu là nguyên nhân.
Làm thừa: mở ngay mọi túi, mọi vali tối hôm về. Làm đúng: tối đầu chỉ lấy đồ cần ngủ, đồ đông lạnh mang về thì cho ngay vào ngăn đá đã lạnh hoặc thùng đá. Phần còn lại để sáng hôm sau.
Những thứ hay bị bỏ quên khi lên kế hoạch ngày về
Vé xe từ sân bay hay bến xe về nhà vào giờ muộn, nhất là dịp Tết. Xe công nghệ thưa, taxi đông người chờ. Nếu về khuya, nhờ người thân đón hoặc đặt xe trước. Nếu về sáng mùng năm, mùng sáu, nhớ rằng nhiều dịch vụ quanh nhà chưa mở lại.
Tiền mặt nhỏ trong ví khi về. Đi nước ngoài về, ví đầy ngoại tệ mà không có tiền lẻ để trả xe ôm, trả tiền gửi xe. Để sẵn một ít tiền Việt trong ngăn riêng.
Xe máy, ô tô gửi ở đâu, vé gửi ở đâu. Chụp ảnh vé gửi xe trước khi đi để về không phải lục tìm. Nếu xe gửi bãi, kiểm giờ bãi mở cửa ngày bạn về.
Sạc điện thoại. Về đến nhà mà điện thoại hết pin, cầu dao đang ngắt, đèn pin cũng nằm trong điện thoại, là chuyện khá thường gặp. Mang sạc dự phòng còn pin cho chặng cuối.
Và một điều nữa: nói với cả nhà giờ dự kiến về đến nhà, để người giữ chìa và hàng xóm biết có ánh đèn, tiếng động trong nhà lúc nửa đêm là bạn chứ không phải ai khác. Đã có hàng xóm tốt bụng gọi công an chỉ vì thấy nhà vắng bỗng sáng đèn lúc khuya.
Câu hỏi thường gặp
Có nên gửi chìa dự phòng cho hàng xóm khi đi xa không?
Nên, nếu đó là người tin cậy. Chìa dự phòng ở lại thành phố cứu bạn khi mất chìa trên đường, và giúp xử lý sự cố trong lúc vắng. Gửi trong phong bì dán kín, ghi tên người giữ vào điện thoại của cả nhà.
Về nhà sau chuyến đi dài nên làm gì đầu tiên?
Đứng ở cửa ngửi xem có mùi gas. Không có thì đi một vòng nhìn sàn, trần, cửa sổ, rồi mới đóng cầu dao, mở van nước, xả vòi vài phút, mở van gas. Mở cửa thông gió nửa giờ. Có mùi gas thì ra ngoài rồi mới gọi người kiểm tra.
Mất chìa khoá nhà khi đang đi du lịch thì làm sao?
Nếu đã gửi chìa dự phòng cho người thân hay hàng xóm thì chỉ cần lấy lại khi về. Nếu không, gọi thợ khoá có uy tín, chuẩn bị giấy tờ chứng minh là chủ nhà hoặc người thuê. Sau đó cân nhắc thay ổ khoá vì chìa bị mất có thể lọt vào tay người khác.
Khoá cửa điện tử hết pin khi mình đi vắng thì sao?
Phần lớn khoá điện tử có chìa cơ dự phòng hoặc cổng cấp nguồn tạm từ bên ngoài. Trước khi đi, thay pin nếu đã yếu, mang theo chìa cơ, và đọc sổ hướng dẫn để biết cách mở khi hết pin. Không ghi mật mã ở đâu trong nhà.
Có nên để đèn sáng để về nhà không bị tối không?
Để đèn sáng suốt thời gian vắng thì tốn điện và báo hiệu nhà vắng. Tốt hơn là nhờ hàng xóm bật đèn hiên trước giờ bạn về, hoặc dùng ổ cắm hẹn giờ cho một đèn. Mang đèn pin hay dùng đèn điện thoại cho vài phút đầu.
Về sau Tết khi chợ chưa mở thì ăn gì?
Chuẩn bị từ trước khi đi một túi đồ ăn khô như mì, cháo ăn liền, đồ hộp, gạo, bánh quy và vài chai nước. Nếu về bằng xe nhà, mua thêm trứng, rau ở chợ dọc đường. Đủ cho hai ba ngày đầu cho tới khi chợ, siêu thị gần nhà mở lại.