Với chuyến đi dưới hai tuần, cách gọn nhất là để tủ lạnh chạy, ăn cạn đồ tươi trong mấy ngày trước khi đi và chỉ giữ lại trong ngăn đá những thứ đáng giữ. Rút điện tủ lạnh chỉ đáng làm khi đi từ một tháng trở lên, hoặc khi nhà bạn hay mất điện mà không ai ghé kiểm. Còn đi ba bốn ngày thì gần như không phải làm gì ngoài bỏ rau sắp úa và sữa sắp hết hạn.
Phần khó không nằm ở cái tủ mà ở việc lên kế hoạch ăn. Tủ lạnh thường đầy nhất đúng tuần trước chuyến đi, nhất là dịp Tết. Các mục dưới đây đi theo thứ tự: chia đồ thành nhóm, lên thực đơn ăn cạn, quyết định để tủ chạy hay rút, chuẩn bị cho trường hợp cúp điện lúc vắng, và mở tủ ra kiểm gì khi về.
Chia đồ trong tủ thành bốn nhóm
Mở tủ, lấy hết ra mặt bàn một lần, xếp vào bốn nhóm. Việc này mất nửa giờ nhưng cho bạn thấy đúng có bao nhiêu thứ phải xử lý.
| Nhóm | Ví dụ | Xử lý trước khi đi | Hạn chót |
|---|---|---|---|
| Hỏng nhanh | Rau lá, giá, đậu phụ, sữa tươi, cơm nguội, đồ ăn thừa | Ăn trước, không ăn kịp thì cho hàng xóm | Trước ngày đi một ngày |
| Chịu được vài ngày | Trứng, củ quả, phô mai cứng, nước chấm đã mở | Ăn hoặc mang theo nếu đi xe nhà | Tối trước ngày đi |
| Cấp đông được | Thịt cá sống, bánh chưng, giò, nước dùng | Chia phần nhỏ, ghi ngày, cho ngăn đá | Hai ngày trước khi đi |
| Để ngoài được | Gạo, mì, đồ hộp, gia vị khô, bánh kẹo | Đóng kín hộp, cất tủ bếp | Bất cứ lúc nào |
Nhóm hỏng nhanh là nhóm cần xử lý nhất, cũng là nhóm hay bị bỏ quên ở góc trong cùng. Hộp cơm nguội hay bát canh thừa để sau lưng chai nước, mười ngày sau mở ra là cả tủ nồng mùi.
Khi xếp, ghi luôn hạn dùng lên nắp hộp bằng bút dạ hoặc băng dính giấy. Đồ không có ngày thì tính từ ngày nấu, đồ ăn chín để ngăn mát quá ba ngày thì đưa lên đầu danh sách ăn hoặc bỏ. Bước ghi ngày này cũng giúp lúc về: hộp nào trong ngăn đá ghi ngày quá xa, không nhớ là gì, thì bỏ chứ đừng thử.
Thực đơn ăn cạn tủ trong năm ngày
Từ năm ngày trước khi đi, ngừng mua đồ tươi, kể cả khi đi chợ thấy rẻ. Ghi nhanh danh sách nhóm hỏng nhanh và chịu được vài ngày lên tờ giấy, dán ở cửa tủ. Mỗi bữa nấu thì ưu tiên thứ nằm trên cùng danh sách, nấu xong gạch đi. Cách này nghe đơn giản nhưng hiệu quả hơn hẳn việc mở tủ ra xem hôm nay ăn gì.
Vài kiểu bữa giúp dọn tủ nhanh: một nồi canh hay lẩu bỏ được nhiều loại rau cùng lúc; cơm chiên trứng dùng hết cơm nguội, trứng và củ quả lặt vặt; món xào thập cẩm cho phần thịt lẻ không đủ một bữa. Bữa cuối trước khi đi nên là món không để lại đồ thừa, nấu vừa đủ ăn.
Những thứ đang mở dở như hộp sữa chua, chai nước ép, hũ dưa thì dồn lên hai ngày cuối. Thứ nào chắc chắn không ăn kịp thì đừng tiếc, mang sang nhà hàng xóm từ hôm trước. Cho đi khi còn tươi thì người nhận vui, bỏ đi khi đã hỏng chỉ thêm việc cho mình.
Để tủ chạy hay rút điện
Đi dưới hai tuần: để tủ chạy. Ngăn mát còn vài chai nước, vài thứ chịu được lâu; ngăn đá giữ đồ cấp đông. Tủ chạy gần như rỗng tốn ít điện, và lúc về bạn có ngay nước lạnh, có ngay đá.
Đi từ một tháng trở lên: cân nhắc rút điện. Rút thì phải dọn sạch cả hai ngăn, lau khô, để cửa hé bằng một chiếc khăn gấp hoặc miếng xốp chèn ở mép. Đóng kín cửa một tủ đã tắt là về gặp mốc đen và mùi rất khó tẩy.
Nhà hay cúp điện, không ai ghé: nghiêng về rút. Cúp điện một ngày khi không có người, ngăn đá rã ra rồi đông lại khi có điện. Nhìn bề ngoài thịt cá vẫn đông cứng, bạn không biết nó đã từng tan. Nếu không có ai ghé kiểm được thì thà dọn sạch còn hơn.
Có người ghé giữa kỳ: để chạy, nhờ họ nhìn. Dặn họ mở cửa ngăn đá xem đá còn cứng không và đèn trong tủ có sáng không. Thấy tủ không lạnh thì nhờ họ bỏ hết đồ đi, đừng để lại vì tiếc.
Không rút điện tủ chỉ vì sợ cháy. Tủ lạnh vốn được thiết kế chạy liên tục. Nếu ổ cắm, dây điện của tủ đã nóng, cháy sém hay lỏng thì đó là việc phải gọi thợ trước chuyến đi, không phải lý do để tắt tủ.
Mẹo kiểm tra tủ có từng mất điện lúc vắng
Đây là cách đơn giản mà nhiều nhà vẫn dùng, không cần thiết bị gì:
- Đổ nước vào một cốc nhựa, để vào ngăn đá cho đông cứng.
- Khi nước đã thành đá, đặt một đồng xu lên mặt đá rồi để nguyên cốc trong ngăn đá.
- Về nhà mở ngăn đá: đồng xu vẫn nằm trên mặt nghĩa là đá chưa từng tan.
- Đồng xu chìm giữa cốc hay nằm dưới đáy nghĩa là đá đã tan rồi đông lại, đồ đông lạnh trong ngăn đá nên bỏ.
- Bỏ cả ngăn chứ không chọn món nào trông còn được, vì không ai biết đồ đã tan bao lâu.
Mẹo này đặc biệt có ích cho chuyến đi Tết, khi điện ở một số khu phố bị cắt để sửa chữa hay do quá tải. Nó trả lời đúng câu hỏi bạn sẽ băn khoăn khi về nhà: đồ trong ngăn đá còn ăn được không.
Nếu có người ghé giữa kỳ, dặn họ nhìn luôn chiếc cốc: đồng xu đã chìm thì nhắn cho bạn biết. Khi đó bạn quyết từ xa nhờ họ bỏ ngăn đá luôn, hay để nguyên chờ mình về. Thông thường bỏ ngay là tốt hơn, vì đồ đã tan mà còn nằm trong tủ thêm cả tuần thì mùi ngấm vào lớp nhựa trong tủ, lau mấy lần vẫn còn.
Đồ ngoài tủ cũng cần xử lý
Tủ bếp, góc bếp, bàn ăn cũng là nơi giữ đồ ăn và cũng hỏng theo kiểu riêng. Trái cây để bàn chín nhanh và kéo ruồi giấm; chuối, xoài, đu đủ chín dở phải ăn hoặc cho hết trước khi đi. Bánh mì, bánh ngọt mở túi sẽ mốc sau vài ngày. Hành, tỏi, khoai để chỗ tối thoáng chịu được lâu hơn, nhưng khoai tây để hai tuần sẽ mọc mầm.
Thùng gạo đậy kín, túi đường, bột, bánh kẹo mở dở cho vào hộp có nắp. Kiến và gián tìm đồ ngọt rất nhanh khi nhà không có người qua lại. Nước chấm, nước mắm nếu nắp đã lỏng thì vặn chặt. Thùng rác trong bếp đổ sạch, rửa qua, để khô, úp ngược.
Một thứ hay bị quên là nồi cơm điện. Cơm thừa trong nồi để mười ngày thành một lớp mốc bám chặt vào lòng nồi. Lấy hết cơm ra, rửa lòng nồi, lau khô, để nắp mở.
Bình nước lọc, ấm trà, bình giữ nhiệt cũng vậy: đổ hết nước, tráng, để khô, mở nắp. Nước để lâu trong bình kín sinh nhớt và mùi, lúc về phải cọ rất lâu. Khăn lau bếp, miếng rửa bát giặt sạch phơi khô hoặc bỏ luôn, vì đó là thứ bốc mùi đầu tiên trong một căn bếp đóng kín.
Ba tình huống hay gặp và cách xử lý tủ
Về quê ăn Tết mười ngày, nhà bốn người. Tủ đầy quà biếu từ hai mươi tháng Chạp. Cách làm: từ hai mươi ba ngừng đi chợ, mỗi bữa ưu tiên đồ quà biếu dễ hỏng như giò lụa, chả, rau; bánh chưng giữ hai cái mang về quê, phần dư cấp đông. Tủ để chạy, ngăn mát chỉ còn nước và gia vị. Làm cốc đá có đồng xu vì dịp Tết khu phố hay cắt điện sửa chữa.
Đi công tác ba tuần, sống một mình. Người ở một mình thường mua ít nên tủ không đầy, nhưng hay có hộp đồ ăn sẵn mua ở siêu thị để quên. Ăn hết hoặc bỏ trước ngày đi, ngăn đá giữ vài phần thịt cá chia nhỏ. Ba tuần mà không ai ghé thì nên dọn ngăn đá gọn lại, chỉ để thứ bạn chấp nhận bỏ nếu có sự cố.
Đi nước ngoài ba tháng, nhà có người ghé hai tuần một lần. Rút điện tủ. Dọn sạch, lau bằng nước ấm, lau khô, chèn cửa hé. Dặn người ghé không cần đụng tới tủ, chỉ cần nhìn xem cửa tủ còn hé hay đã ai vô tình đóng lại. Đóng kín ba tháng là về gặp mốc.
Về nhà: mở tủ ra kiểm theo thứ tự
Mở ngăn đá trước. Nhìn đồng xu nếu bạn đã làm mẹo cốc đá. Nếu không có mẹo đó, nhìn xem đồ đông lạnh có bị dính chặt thành một khối, có vệt nước đông thành lớp băng dưới đáy ngăn hay không. Những dấu hiệu đó cho thấy đã có lúc tan ra. Nghi ngờ thì bỏ, đặc biệt là thịt cá sống.
Ngăn mát thì ngửi trước khi nhìn. Mùi chua, mùi tanh lạ là có thứ đã hỏng. Bỏ hết rau, sữa còn sót, lau ngăn bằng nước ấm pha chút giấm. Nếu bạn rút điện tủ lúc đi, kiểm xem có mốc ở viền cao su cửa không, lau khô hẳn rồi mới cắm điện, đợi vài tiếng tủ đủ lạnh mới bỏ đồ vào.
Bữa đầu tiên sau chuyến đi xa nên tính sẵn từ lúc đi: một gói mì, một hộp đồ hộp, chút gạo. Vừa mệt vừa đói mà mở tủ chỉ thấy trống trơn thì dễ ăn tạm thứ không nên ăn.
Câu hỏi thường gặp
Đi du lịch một tuần có nên rút điện tủ lạnh không?
Không nên. Một tuần để tủ chạy với ngăn mát gần rỗng và ngăn đá chứa đồ cấp đông là hợp lý nhất. Rút điện thì phải bỏ đồ, lau tủ, chèn cửa, lúc về đợi tủ lạnh lại, tốn công hơn hẳn lợi ích.
Rút điện tủ lạnh khi đi xa có cần để hở cửa không?
Có. Tủ đã tắt mà đóng kín cửa thì hơi ẩm còn lại sẽ sinh mốc và mùi hôi ở các góc, viền cao su. Chèn một chiếc khăn gấp hoặc miếng xốp ở mép cửa cho tủ hé ra vài phân là đủ thoáng.
Đồ trong ngăn đá đã tan rồi đông lại có ăn được không?
Không nên ăn nếu không biết đồ đã tan bao lâu, nhất là thịt cá sống. Khi rã đông ở nhiệt độ phòng nhiều giờ, vi khuẩn phát triển và việc đông lại không làm sạch được. Nghi ngờ thì bỏ cả ngăn.
Bánh chưng có cấp đông trước khi đi xa được không?
Được. Bánh chưng còn nguyên lá, để nguội hẳn, bọc thêm một lớp túi rồi cho ngăn đá. Khi về rã đông trong ngăn mát rồi luộc hoặc hấp lại cho mềm. Bánh đã bóc lá hay cắt dở thì nên ăn trước khi đi.
Nhờ hàng xóm ghé nhà có nên nhờ họ kiểm tủ lạnh không?
Nên, nếu chuyến đi dài và bạn để tủ chạy. Chỉ cần dặn mở ngăn đá xem đá còn cứng không, đèn tủ có sáng không. Nếu tủ không lạnh thì nhờ họ bỏ hết đồ vào túi buộc kín và mang đi đổ, dặn trước để họ khỏi tiếc mà giữ lại.
Đồ ăn thừa không ăn kịp trước chuyến đi thì làm sao?
Mang cho hàng xóm hoặc người quen từ hôm trước, khi đồ còn tươi. Thứ cấp đông được thì chia phần nhỏ, ghi ngày, cho ngăn đá. Thứ không cho được và không cấp đông được thì bỏ vào túi rác buộc kín, mang đi đổ trước khi khoá cửa.