Trước chuyến đi xa đầu tiên trong năm, dành một buổi chiều lập sơ đồ ba thứ của nhà mình: van nước tổng, van gas, và bảng cầu dao đã ghi nhãn từng nhánh. Chép tất cả lên một trang giấy, chụp ảnh gửi vào nhóm nhắn tin gia đình. Từ đó về sau, mỗi lần đóng nhà chỉ còn là nhìn sơ đồ và làm trong năm phút, ai trong nhà cũng làm được, không phụ thuộc vào trí nhớ của một người.
Phần lớn nhà ở chẳng ai ghi nhãn bảng điện. Người lắp đã đi, người ở chỉ nhớ lờ mờ nhánh nào là bếp. Đến sáng hôm đi, cả nhà đứng trước bảng điện gạt thử từng cái, hoặc ngắt luôn cầu dao tổng cho nhanh rồi về gặp ngăn đá rã đông. Bài này đi qua từng bước lập sơ đồ, cách quyết định nhánh nào ngắt nhánh nào giữ theo độ dài chuyến đi, và những việc nên để thợ làm.
Tìm van nước tổng và kiểm nó còn xoay được
Van nước tổng là thứ đáng biết nhất trong nhà, vì một đường ống rỉ trong lúc vắng chỉ dừng lại khi van này đóng. Làm lần lượt:
- Tìm đồng hồ nước. Van tổng thường nằm ngay trước hoặc sau đồng hồ: ở chân tường sân trước với nhà phố, trong hộp kỹ thuật ngoài hành lang với căn hộ.
- Nhà có bồn nước trên mái thì tìm thêm van ở ống ra khỏi bồn, vì khoá van dưới đồng hồ không chặn được nước từ bồn chảy xuống.
- Vặn thử đóng hẳn, mở một vòi trong nhà xem nước có ngừng chảy không, rồi mở van lại.
- Nếu van cứng, phải dùng sức mới xoay được, hay xoay xong vẫn rỉ nước, đừng cố. Gọi thợ nước thay trước chuyến đi.
- Ghi lại chiều đóng: vặn sang phải, hay gạt tay van nằm ngang ống là đóng.
Van tổng ít khi được động tới nên rất hay bị kẹt sau vài năm. Phát hiện chuyện đó vào một chiều bình thường thì chỉ là một lần gọi thợ. Phát hiện vào sáng hôm đi, khi xe đã chờ ngoài cổng, thì thường kết thúc bằng việc bỏ qua và đi, để nhà không khoá nước.
Ghi nhãn bảng cầu dao: nhánh nào cấp cho đâu
Mở nắp bảng điện, bật tắt lần lượt từng cầu dao nhánh, mỗi lần đi một vòng xem chỗ nào mất điện, rồi ghi bằng bút lên băng dính giấy dán ngay dưới cầu dao đó. Kết quả nên thành một bảng như sau:
| Nhánh | Cấp cho | Đi hai ba ngày | Đi một tuần trở lên |
|---|---|---|---|
| Số 1 | Tủ lạnh, ổ cắm bếp | Giữ | Giữ nếu để tủ chạy, ngắt nếu đã dọn tủ |
| Số 2 | Bình nóng lạnh | Ngắt | Ngắt |
| Số 3 | Đèn tầng trệt, đèn hiên | Giữ | Giữ nếu cần đèn hiên |
| Số 4 | Ổ cắm phòng khách, bộ phát mạng | Giữ | Giữ nếu cần mạng, rút các phích khác |
| Số 5 | Điều hoà tầng hai | Ngắt | Ngắt |
| Số 6 | Máy bơm nước | Tuỳ, hỏi thợ | Ngắt khi đã khoá van tổng |
Bảng của nhà bạn sẽ khác, đây chỉ là khung để điền. Việc bật tắt từng nhánh để dò là thao tác người thường làm được với cầu dao đang hoạt động bình thường. Nếu bảng điện có mùi khét, nắp vỡ, dây lộ ra ngoài hay cầu dao nóng tay, dừng lại và gọi thợ điện, đừng tự mở thêm.
Van gas: biết loại nào, đóng ở đâu
Bếp dùng bình gas. Van nằm trên đầu bình, có tay vặn hoặc van ngắt nhanh. Ghi rõ chiều đóng. Đi xa thì khoá van bình, rồi vặn núm bếp về vị trí tắt.
Nhà dùng gas đường ống. Thường có van khoá riêng của căn hộ ở gần bếp hoặc trong hộp kỹ thuật. Hỏi ban quản lý vị trí chính xác nếu chưa biết, và hỏi luôn có được tự khoá không. Một số toà nhà dùng gas trung tâm có quy định riêng về việc này, làm theo hướng dẫn của họ.
Bình gas đặt trong tủ bếp kín. Trước chuyến đi dài, mở hé cửa tủ cho thoáng. Nếu ngửi thấy mùi gas khi kiểm, khoá van, mở cửa nhà cho thoáng, không bật tắt công tắc điện, ra ngoài rồi mới gọi người có chuyên môn.
Dây dẫn gas đã cứng, nứt. Đây là việc của thợ hoặc cửa hàng gas, làm trước chuyến đi chứ không để đến khi về.
Không tự tháo lắp đầu van nếu không quen. Khoá van là đủ cho phần lớn chuyến đi. Tháo bình chỉ cần khi đi rất lâu và nên nhờ người quen việc làm.
Sơ đồ một trang: những gì cần có
Khi đã tìm xong ba thứ, chép lên một trang giấy. Viết tay cũng được, miễn rõ và chữ to:
- Vị trí van nước tổng, chiều đóng, ảnh chụp gần tay van.
- Vị trí van bồn nước trên mái nếu có.
- Vị trí bảng cầu dao, danh sách nhánh kèm nhãn như bảng trên.
- Vị trí van gas, loại bình hay đường ống, chiều đóng.
- Ba cột việc theo độ dài chuyến đi: hai ba ngày, một tuần, từ một tháng.
- Thứ tự mở lại khi về: ngửi mùi gas trước, nhìn sàn, rồi mới bật cầu dao, mở van nước, mở van gas.
- Tên thợ điện, thợ nước quen của nhà và cách liên lạc.
Dán một bản ở mặt trong cửa tủ điện hoặc cánh tủ bếp, chụp một bản gửi nhóm nhắn tin gia đình. Người giữ chìa nhà bạn khi đi vắng cũng nên có ảnh trang này. Mỗi năm xem lại một lần, nhất là sau khi sửa nhà hay thay thiết bị.
Nhà thuê cũng nên có sơ đồ này, và nên xin chủ nhà chỉ chỗ van, chỗ bảng điện ngay từ ngày dọn vào. Nhà ở quê bỏ trống, nơi bạn chỉ về vài lần một năm, lại càng cần: mỗi lần về, ai cũng mất nửa buổi dò lại cầu dao nếu không có tờ giấy dán sẵn trong tủ điện.
Sáng hôm đi: năm phút theo sơ đồ
Khi đã có sơ đồ, việc của sáng hôm đi rất ngắn. Một người cầm tờ giấy, đi theo đúng thứ tự: khoá van gas, vặn núm bếp về tắt; ngắt các nhánh cầu dao thuộc cột của chuyến này; khoá van nước tổng và van bồn nếu chuyến từ một tuần trở lên; rút phích những thiết bị nằm trên nhánh còn giữ mà không cần chạy. Xong mỗi việc, chụp một ảnh.
Ảnh chụp sáng hôm đi có hai công dụng. Đang trên đường mà lo không biết đã khoá gas chưa, mở ảnh là hết lo. Về nhà, nhìn ảnh để biết đã ngắt những gì và mở lại đúng những cái đó, không bật nhầm nhánh không cần.
Nếu nhà có người già hay người ít khi động tới bảng điện ở lại tiễn rồi mới đi sau, đưa họ tờ sơ đồ và chỉ tận tay một lần. Với họ, một tờ giấy có ảnh dễ làm theo hơn lời dặn qua điện thoại.
Về đến nhà thì làm ngược lại theo cùng tờ giấy, nhưng kiểm trước khi mở: đứng ở cửa ngửi xem có mùi gas, đi một vòng nhìn sàn chỗ máy giặt, gầm bồn rửa. Mọi thứ bình thường mới đóng lại các nhánh cầu dao, mở van nước, xả vòi vài phút cho hết nước đọng, rồi mở van gas. Tờ sơ đồ đúng thứ tự giúp người về trước, dù là ai trong nhà, không phải gọi hỏi.
Tình huống: lần đầu lập sơ đồ cho nhà phố ba tầng
Nhà anh Tuấn ba tầng, ở đã tám năm, bảng điện có chín cầu dao mà chỉ một cái được ghi chữ bếp bằng bút bi đã mờ. Tết năm ngoái, sáng hôm đi, anh ngắt cầu dao tổng cho nhanh. Về nhà sau chín ngày, ngăn đá đã rã đông từ lâu, bộ phát mạng phải cài lại, đồng hồ lò vi sóng nhấp nháy.
Năm nay, hai tuần trước Tết, anh dành một chiều thứ bảy. Vợ anh đứng ở bảng điện, anh đi từng tầng, hai người gọi nhau qua điện thoại: tắt số bốn, tầng hai mất điện chưa. Chín nhánh mất bốn mươi phút. Anh phát hiện một nhánh không cấp cho chỗ nào, hỏi thợ mới biết là nhánh dự phòng. Van nước tổng ở chân tường sân trước bị gỉ, vặn không nổi; anh gọi thợ thay ngay tuần đó. Van ống ra khỏi bồn trên sân thượng thì trước giờ không ai biết có.
Sơ đồ chép tay một trang, dán trong cánh tủ điện, ảnh gửi nhóm gia đình. Sáng hôm đi, con trai lớn của anh cầm tờ giấy làm trong sáu phút: khoá gas, ngắt ba nhánh, khoá hai van nước. Tủ lạnh vẫn chạy, mạng vẫn có. Về nhà, mở lại đúng những gì đã đóng, không mất thứ gì.
Những việc nên để thợ làm, những việc làm thừa
Người ở nhà làm được: tìm và vặn van, bật tắt cầu dao nhánh, ghi nhãn, rút phích. Nên để thợ: thay van nước kẹt hay rỉ, sửa cầu dao hay nhảy, thay dây gas, kiểm bảng điện có mùi khét, tách thêm nhánh cho bảng điện chỉ có một cầu dao tổng. Những việc này nên hẹn trước chuyến đi một hai tuần, vì gần lễ Tết thợ rất kín lịch.
Việc làm thừa hay gặp: ngắt cầu dao tổng cho chuyến hai ba ngày, khiến tủ lạnh tắt và lúc về phải cài lại đồng hồ của nhiều thiết bị; tháo bình gas mỗi lần đi ngắn ngày rồi lắp lại vội; khoá van tổng nhưng quên van bồn trên mái nên vẫn còn nước trong ống. Một tờ sơ đồ đúng giúp bạn ngắt đủ thứ cần ngắt và để yên thứ nên để yên.
Chi tiết từng thiết bị như bình nóng lạnh, máy lọc nước, máy bơm khi để lâu không dùng thì theo sổ hướng dẫn của máy hoặc hỏi thợ, mỗi loại một khác. Sơ đồ chỉ cho bạn biết chúng nằm trên nhánh nào.
Câu hỏi thường gặp
Không biết van nước tổng nhà mình ở đâu thì tìm thế nào?
Bắt đầu từ đồng hồ nước, van tổng thường nằm ngay trước hoặc sau đồng hồ. Nhà phố hay đặt ở chân tường sân trước, căn hộ chung cư thường ở hộp kỹ thuật ngoài hành lang. Không tìm được thì hỏi ban quản lý hoặc thợ nước trước chuyến đi.
Có nên ngắt cầu dao tổng khi đi vắng không?
Thường không cần. Ngắt cầu dao tổng làm tủ lạnh và bộ phát mạng ngừng chạy. Tốt hơn là ghi nhãn từng nhánh rồi chỉ ngắt nhánh bình nóng lạnh, điều hoà và những chỗ không dùng. Nhà chỉ có một cầu dao tổng thì nhờ thợ tách nhánh.
Van nước tổng bị kẹt không vặn được thì làm sao?
Đừng dùng dụng cụ cố xoay vì dễ gãy van hoặc làm nứt đầu ống. Gọi thợ nước thay van mới trước chuyến đi. Trong lúc chờ, khoá riêng van của máy giặt, bồn cầu và các vòi nếu có van nhánh.
Tự ghi nhãn cầu dao có an toàn không?
Bật tắt từng cầu dao nhánh đang hoạt động bình thường để dò là việc người thường làm được. Không mở nắp phía sau, không chạm vào dây. Nếu bảng điện có mùi khét, cầu dao nóng tay hay nhảy liên tục thì dừng lại và gọi thợ điện.
Nhà có bồn nước trên mái thì khoá van nào khi đi xa?
Khoá cả van tổng sau đồng hồ nước và van ở ống ra khỏi bồn. Chỉ khoá van dưới đồng hồ thì nước trong bồn vẫn chảy xuống các vòi và đường ống trong nhà. Nếu có máy bơm, ngắt nhánh điện cấp cho máy bơm.
Bao lâu thì nên xem lại sơ đồ điện nước trong nhà?
Mỗi năm một lần là đủ, thường là trước chuyến đi Tết. Xem lại ngay sau khi sửa nhà, thay bảng điện, đổi bếp hay chuyển sang gas đường ống. Sơ đồ sai còn hại hơn không có, vì người làm theo sẽ ngắt nhầm.