Tiệm tạp hoá đóng cửa nghỉ Tết từ năm ngày trở lên thì việc cốt lõi chỉ có bốn: bán bớt hàng dễ hỏng từ mười ngày trước, mang hết tiền mặt và sổ sách ra khỏi tiệm, ngắt điện mọi thứ trừ thứ thật sự phải chạy, và nhờ đúng một người ở gần ghé nhìn mỗi ngày. Làm đủ bốn việc này thì phần lớn rủi ro của một tiệm nhỏ trong mấy ngày nghỉ đã được chặn.
Cái khó của tiệm tạp hoá là hàng hoá vừa nhiều chủng loại vừa có hạn dùng, lại nằm ngay mặt đường. Nhà ở mà bỏ trống thì người ngoài khó biết, còn tiệm kéo cửa cuốn suốt một tuần thì cả xóm đều thấy. Phần dưới đi theo đúng thứ tự công việc: từ lúc quyết định ngày nghỉ, qua hôm kéo cửa, đến buổi sáng mở hàng lại.
Mười ngày trước khi đóng: nhập ít lại, bán bớt hàng có hạn ngắn
Sai lầm hay gặp nhất là cứ nhập hàng như mọi tháng vì sợ thiếu hàng bán Tết, đến chiều ba mươi còn nguyên mấy thùng sữa tươi, bánh mì gói, trứng, rau củ. Những thứ đó không chờ được một tuần trong tiệm đóng kín. Từ khoảng mười ngày trước, bạn nên xem lại sổ nhập hàng và chia làm hai: hàng bán Tết chạy (bánh kẹo hộp, nước ngọt, bia, đồ khô) thì vẫn nhập đủ; hàng hạn ngắn thì nhập vừa đủ bán đến hôm đóng cửa.
Với hàng hạn ngắn còn tồn, có ba đường: bán giảm nhẹ cho khách quen trong hai ngày cuối, trả lại nhà cung cấp nếu họ nhận đổi trả trước Tết, hoặc mang về nhà dùng. Hỏi nhà cung cấp chuyện đổi trả từ sớm, vì sát Tết họ cũng nghỉ. Nếu bán giảm, hãy nói thẳng lý do với khách: "Tiệm nghỉ Tết đến mùng sáu, mấy hộp này hạn tới mùng ba nên em để bớt giá". Khách quen thường hiểu và mua giúp.
Cùng thời gian đó, ghi ra giấy ngày đóng và ngày mở dự kiến, rồi tính ngược: hôm nào chốt sổ, hôm nào gọi nhà cung cấp, hôm nào dọn tủ mát. Một tờ lịch viết tay dán sau quầy giúp cả nhà cùng biết việc, không ai phải hỏi lại.
Hàng nào để lại tiệm, hàng nào mang về
Không phải cứ hàng đắt là mang về. Tiêu chí là hàng có chịu được một tuần trong phòng kín, nóng ẩm, không ai mở cửa hay không, và nếu mất thì thiệt hại lớn cỡ nào so với công khuân vác.
| Nhóm hàng | Để lại hay mang đi | Cách cất nếu để lại | Lúc mở lại kiểm gì |
|---|---|---|---|
| Sữa tươi, bánh mì, trứng, rau củ, đồ tươi | Bán hết hoặc mang về | Không để lại | Không còn gì để kiểm |
| Bia, nước ngọt, nước suối thùng | Để lại | Kê cao khỏi nền, xa cửa cuốn, không chồng sát tường ẩm | Thùng có bị ướt, móp, chuột cắn góc không |
| Gạo, đường, mì gói, đồ khô bao lớn | Để lại | Đặt trên kệ hoặc pallet, buộc kín miệng bao | Dấu chuột, mọt, mùi ẩm |
| Thuốc lá, thẻ cào, hàng nhỏ giá trị cao | Mang về | Không để lại tiệm | Đếm lại khi mang ra quầy |
| Rượu, quà biếu hộp đẹp còn tồn | Ít thì mang về; nhiều thì để lại, cất ở kho phía trong | Đặt chỗ khuất tầm nhìn từ khe cửa | Đếm theo danh sách đã ghi |
| Hàng đặt riêng của khách chưa lấy | Gọi khách lấy trước Tết | Nếu khách nhờ giữ thì ghi tên, ngày hẹn | Giao đúng người, đúng hẹn |
Một mẹo nhỏ: chụp vài tấm ảnh từng dãy kệ trước khi kéo cửa. Lúc mở lại, so ảnh là biết ngay có ai vào hay không, thiếu ở dãy nào, nhanh hơn đếm lại cả tiệm.
Tiền, sổ sách và giấy tờ: không để lại qua đêm
Tiền mặt mang hết ra khỏi tiệm. Ngăn kéo quầy, hộp bánh cũ, két sắt nhỏ trong tiệm đều là chỗ người ngoài đoán được. Tiền thu những ngày cuối năm nhiều hơn thường lệ, nên chốt sổ xong là gửi ngân hàng hoặc mang về nhà, chia nhỏ chỗ cất. Két trong tiệm để trống, có thể để mở hé cửa két để người lạ nhìn vào thấy không có gì đáng phá.
Sổ nợ khách và sổ nhập hàng mang về. Mất tiền còn tính được, mất sổ ghi nợ thì khó đòi. Chụp ảnh từng trang sổ nợ, lưu vào điện thoại và gửi vào nhóm nhắn tin gia đình, còn cuốn sổ gốc mang theo người.
Giấy tờ kinh doanh để bản gốc ở nhà. Giấy đăng ký kinh doanh, hợp đồng thuê mặt bằng, hoá đơn nhập hàng chỉ cần bản sao dán hoặc kẹp trong tiệm nếu cần trình khi có kiểm tra. Bản gốc nên ở nơi bạn ngủ.
Máy tính tiền, máy quẹt thẻ, điện thoại bán hàng. Đồ nhỏ, dễ cầm đi và có dữ liệu bán hàng. Rút điện, mang về hoặc khoá trong ngăn kín không nhìn thấy từ ngoài. Nếu máy lưu tài khoản ngân hàng thì đăng xuất trước khi rời tiệm.
Điện, nước, gas và tủ mát trong tiệm
Tiệm đóng một tuần mà để nguyên đèn, quạt, ấm siêu tốc cắm sẵn là thừa rủi ro. Dùng danh sách dưới đây đánh dấu từng việc trong buổi chiều cuối:
- Tủ mát, tủ đông: dọn sạch hàng, lau khô, rút điện và chèn hé cửa tủ cho khỏi ám mùi. Nếu buộc phải giữ hàng đông lạnh, chỉ giữ một tủ và nhờ người ghé nhìn đèn tủ mỗi ngày.
- Cầu dao: ngắt các nhánh không dùng. Nếu tiệm chỉ có một cầu dao tổng mà lại cần một bóng đèn sáng ban đêm, để lại đúng nhánh đó.
- Ổ cắm: rút sạc điện thoại, quạt, nồi cơm, ấm nước, bếp điện ở góc nấu ăn phía sau.
- Bình gas nấu ăn trong tiệm: khoá van, nếu được thì mang bình ra chỗ thoáng hoặc về nhà.
- Nước: khoá van tổng hoặc van vào tiệm, kiểm lại mọi vòi đã vặn chặt, bồn cầu không rỉ.
- Rác: đổ hết túi rác, kể cả thùng nhỏ dưới quầy; vỏ thùng giấy gom gọn để không thành chỗ chuột làm tổ.
- Cửa sổ, ô thoáng, cửa sau: khoá và chèn; ô thoáng phía sau là lối hay bị bỏ quên.
Nếu lúc mở cửa lại mà ngửi thấy mùi gas, đừng bật đèn hay bất cứ công tắc nào: mở cửa cho thoáng, khoá van, ra ngoài rồi mới gọi người có chuyên môn đến kiểm tra.
Nhờ ai để mắt và dặn người đó thế nào
Chỉ nhờ một người chính, ở thật gần, có mặt trong mấy ngày Tết: hàng xóm sát vách, chủ tiệm bên cạnh không về quê, hoặc người nhà sống cùng phố. Nhờ nhiều người thì ai cũng tưởng người kia đã ghé. Bản dặn nên ngắn, nói như nói chuyện:
- "Nhà em đóng tiệm từ chiều ba mươi tới sáng mùng sáu, cô đi ngang nhìn giúp cái cửa cuốn còn khoá, ổ khoá không bị cạy là được."
- "Bên trong em để một bóng đèn sáng, cô thấy tối om thì nhắn em, có khi cúp điện hoặc đèn cháy."
- "Hàng giao tới thì cô bảo họ để sau Tết, đừng nhận giúp em, nhận rồi mất lại khó nói."
- "Nếu thấy cửa bị mở hay có người lạ đứng lâu, cô gọi công an khu vực trước rồi nhắn em sau, em gửi cô sẵn số."
- "Mỗi tối cô nhắn em một chữ thôi cũng được, em yên tâm."
Không cần đưa chìa cho người để mắt nếu tiệm không có thú hay thứ gì phải chăm. Ít người giữ chìa thì ít chuyện phải giải thích. Về lại nhớ mang chút quà quê sang cảm ơn, năm sau nhờ tiếp cũng dễ.
Báo cho khách, nhà cung cấp và người giao hàng
Một tờ giấy viết tay dán trên cửa cuốn ghi ngày mở lại là đủ để khách quen khỏi gọi hỏi. Không cần ghi "về quê" hay "đi xa", không ghi rõ cả nhà vắng mặt; chỉ cần "Tiệm nghỉ Tết, mở lại sáng mùng sáu". Câu càng ngắn càng ít lộ thông tin nhà trống.
Nhà cung cấp và người giao hàng định kỳ thì nhắn trước ít nhất ba ngày, kèm ngày nhận hàng đầu tiên sau Tết. Nhiều tiệm quên bước này nên sáng mùng hai có xe giao nước đá, giao bánh mì đứng trước cửa đóng, hàng để lại vỉa hè. Đơn đặt hàng trên các kênh bán trực tuyến thì tạm khoá hoặc đổi trạng thái nghỉ bán.
Trên mạng xã hội, đăng thông báo nghỉ Tết của tiệm là chuyện bình thường, nhưng đừng đăng ảnh cả nhà đang ở quê hay đang đi chơi kèm vị trí. Hai thông tin ghép lại thành lời mời cho người có ý xấu.
Sáng mở hàng lại: kiểm theo thứ tự
Hôm mở cửa thường vội vì khách đã chờ. Dành nửa tiếng đầu đi theo thứ tự này trước khi bán món đầu tiên:
- Đứng ngoài nhìn cửa cuốn, ổ khoá, ô thoáng, cửa sau; thấy dấu cạy thì không vào, chụp ảnh và báo công an khu vực.
- Mở cửa, ngửi xem có mùi gas, mùi khét, mùi ẩm mốc; có mùi lạ thì mở thoáng, chưa bật điện.
- Bật cầu dao từng nhánh, nhìn xem tủ, đèn, quạt chạy bình thường.
- So từng dãy kệ với ảnh đã chụp hôm đóng cửa; xem dấu chuột, thùng ướt.
- Kiểm hạn dùng hàng để lại; món nào sát hạn đưa lên đầu kệ bán trước.
- Mở nước, để chảy một lúc cho sạch ống.
- Gọi nhà cung cấp đặt hàng đợt đầu dựa trên những gì thật sự thiếu.
Nếu phát hiện mất hàng hay hư hỏng do người khác gây ra, giữ nguyên hiện trường, chụp ảnh, ghi lại những gì thiếu theo danh sách đã lập và làm việc với công an khu vực. Tiệm có mua bảo hiểm tài sản thì báo bên bảo hiểm càng sớm càng tốt, đọc lại hợp đồng xem điều kiện bồi thường khi tiệm đóng cửa nhiều ngày.
Làm thừa và làm đúng
Làm thừa: chất hàng chắn kín sau cửa cuốn. Nhiều chủ tiệm dồn thùng bia, bao gạo sát cửa cho khó mở. Cách này chặn luôn lối thoát khi có cháy và chắn cả tầm nhìn của người để mắt qua khe cửa. Làm đúng: để lối đi sau cửa thông thoáng, hàng xếp vào trong, khoá cửa tử tế.
Làm thừa: dán giấy niêm phong khắp cửa. Dán băng keo, giấy niêm phong chéo cửa cuốn chỉ báo cho cả phố biết tiệm bỏ trống lâu. Làm đúng: một tờ giấy ghi ngày mở lại, ngoài ra để cửa trông như mọi lần đóng tiệm buổi tối.
Làm thừa: nhờ ba bốn người cùng trông. Người nào cũng nghĩ người kia ghé rồi, rốt cuộc không ai ghé. Làm đúng: một người chính, một người dự phòng biết chuyện, cả hai có số của nhau.
Làm thừa: tự mắc dây, đặt vật nhọn sau cửa để phòng trộm. Thứ đó có thể làm bị thương người được nhờ vào xử lý sự cố, người chữa cháy, và người đặt có thể phải chịu trách nhiệm trước pháp luật. Làm đúng: khoá chắc, không để tiền và hàng nhỏ giá trị cao trong tiệm, nhờ người để mắt và báo công an khu vực khi thấy lạ.
Làm đúng mà hay quên: nói với người nhà ở quê. Người ở nhà cũng nên có số của người để mắt tiệm. Khi bạn đang trên xe hay không nghe máy được, tin báo vẫn đến được một người trong nhà.
Câu hỏi thường gặp
Tiệm tạp hoá nghỉ Tết có nên để đèn sáng cả đêm không?
Để một bóng đèn nhỏ sáng ở phía trong là hợp lý, nhất là tiệm nằm trên đường vắng. Không nên để cả dãy đèn hay bảng đèn quảng cáo vì tốn điện và tăng nguy cơ chập. Nhờ người để mắt báo khi thấy đèn tắt, vì có thể cúp điện hoặc bóng hỏng.
Có nên để két sắt chứa tiền trong tiệm khi nghỉ Tết không?
Không nên để tiền trong két ở tiệm suốt những ngày đóng cửa. Két nhỏ có thể bị khiêng đi cả khối. Chốt sổ xong thì gửi ngân hàng hoặc mang về nhà; két ở tiệm để trống, thậm chí để hé cửa két cho người nhìn vào biết không có gì.
Tủ đông còn hàng thì xử lý thế nào khi đóng tiệm một tuần?
Tốt nhất là bán hoặc chuyển hết hàng đông lạnh trước hôm nghỉ, rút điện tủ và chèn hé cửa. Nếu buộc phải giữ, chỉ giữ một tủ, gom hàng vào đó và nhờ người có chìa ghé xem tủ còn chạy mỗi ngày; mất điện kéo dài thì hàng trong tủ coi như phải bỏ.
Nên dán giấy thông báo nghỉ Tết trên cửa tiệm ghi những gì?
Chỉ cần ghi tiệm nghỉ Tết và ngày giờ mở lại. Không ghi lý do về quê, không ghi cả nhà đi vắng, không ghi số tài khoản. Thông tin càng ít thì người ngoài càng khó đoán tiệm bỏ trống bao lâu và trong nhà còn ai.
Nhờ hàng xóm trông tiệm có cần đưa chìa khoá không?
Không bắt buộc. Nếu tiệm không có con vật hay thứ gì phải chăm thì người để mắt chỉ cần nhìn từ ngoài. Giữ chìa chỉ khi cần người vào xử lý việc như tủ đông hay nước rò; khi đó nên đưa một chìa, ghi lại đã đưa cho ai và nhận lại ngay khi về.
Mở tiệm sau Tết thấy mất hàng thì nên làm gì trước?
Không dọn dẹp ngay. Chụp ảnh cửa, ổ khoá và khu vực bị lục, đối chiếu với ảnh kệ hàng đã chụp hôm đóng cửa để lập danh sách thứ bị mất, rồi báo công an khu vực. Nếu có bảo hiểm tài sản, báo cho bên bảo hiểm sớm và giữ nguyên chứng cứ cho đến khi họ xem.