Khi con đi làm xa và bố mẹ già ở lại quê, việc quan trọng nhất không phải mua thêm thiết bị mà là dựng một vòng người ở gần: một hai người ghé nhà đều đặn, một lịch gọi điện cố định, một tờ số khẩn cấp dán chỗ dễ thấy và một chìa khoá dự phòng ở nhà hàng xóm tin cậy. Có bốn thứ đó thì khi có chuyện, người đến được trong vài phút chứ không phải chờ bạn đi mấy trăm cây số về.
Phần dưới viết cho người đi xa vài tháng đến vài năm: đi làm ở thành phố, đi công trình, đi nước ngoài. Đây không phải chuyện chăm sóc sức khoẻ; bất cứ dấu hiệu nào khác thường về sức khoẻ thì việc đúng là gọi cấp cứu hoặc nhờ người đưa bố mẹ đi khám, không đoán bệnh qua điện thoại.
Xếp vòng người trông nom quanh bố mẹ
Ngồi với bố mẹ trước khi đi, cùng kể ra những người ở gần. Mỗi người một vai rõ ràng, đừng nhờ chung chung "để ý giúp":
| Người | Nhờ việc gì | Bao lâu một lần | Cách giữ quan hệ |
|---|---|---|---|
| Hàng xóm sát vách | Nhìn cửa nhà mỗi sáng, giữ chìa dự phòng, chạy sang khi được gọi | Mỗi ngày, chỉ cần nhìn | Gọi hỏi thăm họ, gửi quà khi về |
| Anh chị em, họ hàng trong xã | Ghé chơi, chở đi chợ, đi khám định kỳ | Mỗi tuần một hai lần | Chia nhau việc, góp chi phí đi lại |
| Bạn già của bố mẹ | Rủ đi tập, đi sinh hoạt hội, trò chuyện | Theo thói quen sẵn có | Biết tên, biết số, cảm ơn khi gặp |
| Trưởng thôn, tổ trưởng, y tế xã | Biết nhà có người già ở một mình | Báo một lần, nhắc khi có thay đổi | Ghé chào khi về quê |
| Người giúp việc theo giờ (nếu có) | Dọn dẹp, nấu cơm vài buổi | Theo thoả thuận | Trả công đúng hẹn, nói rõ việc |
Đừng dồn tất cả vào một người. Người hàng xóm tốt mấy cũng có lúc đi vắng, ốm hay bận. Có ít nhất hai người biết chuyện và giữ được chìa thì vòng trông nom mới không đứt.
Lịch gọi hỏi thăm sao cho không thành đi kiểm tra
Nhiều người con gọi về nhà rất nhiều lúc mới đi, rồi thưa dần, đến khi có chuyện mới gọi dồn dập. Bố mẹ thì ngại làm phiền nên có gì cũng nói "bình thường". Cách bền hơn là chọn một khung giờ cố định, gọi đều, mỗi lần không cần lâu.
Ví dụ một lịch dễ giữ: gọi thường vào buổi tối các ngày trong tuần lúc bố mẹ đã ăn cơm xong, gọi video vào cuối tuần để nhìn thấy nhà cửa và sắc mặt. Đặt nhắc trên lịch điện thoại, lặp lại hằng tuần, để không phải nhớ. Nếu bố mẹ không quen nghe máy, thoả thuận với họ một quy ước nhỏ: không nghe được thì sau đó gọi lại hoặc nhắn một chữ.
Thống nhất luôn chuyện gọi nhỡ. Nếu đến giờ quen mà gọi hai lần không ai nghe, bạn sẽ nhờ hàng xóm sang xem. Nói trước như vậy để bố mẹ không giật mình khi hàng xóm gõ cửa, và để hàng xóm biết mình được nhờ việc gì.
Lập một nhóm nhắn tin chung gồm bạn, anh chị em và người hàng xóm được nhờ. Ai ghé nhà thì nhắn một câu, gửi một tấm ảnh. Cả nhà cùng thấy, không ai phải gọi hỏi lại nhau.
Câu nên hỏi trong cuộc gọi
Hỏi "bố mẹ khoẻ không" thì câu trả lời gần như luôn là "khoẻ". Những câu cụ thể dưới đây cho bạn biết nhiều hơn mà không làm bố mẹ thấy bị tra hỏi:
- "Hôm nay mẹ nấu món gì?" — nghe được chuyện ăn uống, đi chợ.
- "Tuần này có ai sang chơi không?" — biết vòng người quanh nhà còn đều không.
- "Thuốc của bố còn đủ đến lúc nào?" — chỉ hỏi để biết lúc nào cần nhờ người đưa đi tái khám, không tự đổi hay dặn thuốc.
- "Đèn, quạt, máy bơm nhà mình có cái nào hỏng không?" — đồ hỏng mà không ai sửa là bố mẹ tự trèo leo.
- "Dạo này mẹ ngủ có được không?"
- "Bố có cần con gửi gì về không?"
Ghi lại vài điều đáng chú ý sau mỗi cuộc gọi vào một ghi chú trên điện thoại. Qua vài tuần, bạn sẽ thấy những thay đổi nhỏ mà từng cuộc gọi riêng lẻ không cho thấy, như bố mẹ ít ra ngoài hơn, hay quên chuyện vừa kể. Những thay đổi đó là lý do để nhờ người nhà đưa đi khám, không phải để tự kết luận.
Cũng đừng biến mỗi cuộc gọi thành một bảng câu hỏi. Kể chuyện của mình nữa: hôm nay đi làm gặp chuyện gì, ăn gì, con cái ra sao. Bố mẹ được nghe chuyện của con thì cũng dễ kể chuyện của mình hơn.
Tờ số khẩn cấp và chìa khoá dự phòng
Một tờ giấy khổ lớn, chữ to, dán ở chỗ bố mẹ hay ngồi và cạnh cửa ra vào. Trên đó ghi:
- Số cấp cứu và số của trạm y tế xã hoặc bệnh viện gần nhất.
- Số của người hàng xóm giữ chìa, viết tên gọi quen của họ.
- Số của bạn và một anh chị em khác.
- Địa chỉ nhà ghi đầy đủ, cách tả đường vào nếu nhà trong hẻm hay khó tìm; khi hoảng, người ta hay quên cả địa chỉ nhà mình.
- Tên các thuốc bố mẹ đang dùng do bác sĩ kê và tên bệnh viện đang theo dõi, để người đến cấp cứu biết.
Lưu cùng những số đó trong điện thoại của bố mẹ, đặt ở phím gọi nhanh hoặc đầu danh bạ. Kiểm điện thoại của bố mẹ có sạc đầy không mỗi lần gọi video, nhờ hàng xóm nhắc sạc nếu thấy máy hay hết pin.
Chìa khoá dự phòng giao cho người hàng xóm được nhờ, ghi lại đã giao. Nếu nhà có cổng khoá trong, thống nhất với bố mẹ một cách để người được nhờ vào được khi bố mẹ không ra mở cửa.
Tiền, giấy tờ và việc hành chính của bố mẹ khi con ở xa
Nhiều việc trước đây con cái lo giúp khi ở gần: đóng tiền điện, tiền nước, lĩnh lương hưu, đi làm giấy tờ ở xã, gia hạn thẻ bảo hiểm y tế. Khi con đi xa, những việc đó hoặc bị bỏ dở, hoặc bố mẹ phải tự đi lại vất vả. Trước khi đi, ngồi lại cùng bố mẹ liệt kê những khoản phải trả hằng tháng và những giấy tờ sắp hết hạn trong năm.
Khoản nào trả được qua ngân hàng thì bạn đứng ra trả từ xa, nói rõ với bố mẹ để họ không trả trùng. Khoản nào phải đi tận nơi thì giao cho người thân trong xã, kèm chút tiền đi lại. Giấy tờ quan trọng của bố mẹ như căn cước, thẻ bảo hiểm y tế, sổ khám bệnh nên để cố định một chỗ, cả bạn và người được nhờ đều biết chỗ đó; khi phải đưa đi cấp cứu, người đưa đi chỉ cần cầm cả túi.
Chụp ảnh hai mặt các giấy tờ đó, lưu trong điện thoại của bạn. Có những lúc bệnh viện hay xã hỏi thông tin mà bố mẹ không đọc được chữ nhỏ, bạn đọc qua điện thoại là xong.
Dặn bố mẹ một câu thật rõ: ai gọi điện xưng là con, là cán bộ, là bệnh viện mà đòi chuyển tiền gấp thì cúp máy và gọi lại cho con trước. Người già ở một mình là đối tượng quen thuộc của những cuộc gọi lừa đảo.
Khi thấy điều khác thường qua điện thoại
Có những lúc bạn cảm thấy có gì đó không ổn: bố mẹ nói lắp bắp, nói chuyện lạc đề, giọng yếu hẳn, không nhớ hôm nay đã ăn gì, hoặc gọi mãi không nghe. Đừng cố đoán qua điện thoại xem có sao không. Thứ tự đúng là: nếu có dấu hiệu nguy hiểm như ngã không dậy được, khó thở, nói không ra lời, lả đi, gọi cấp cứu ngay và đọc địa chỉ nhà; đồng thời gọi người hàng xóm giữ chìa chạy sang.
Nếu chỉ là cảm giác lạ mà không gấp, nhờ người ở gần sang xem tận mắt trong ngày, rồi bàn với anh chị em ai đưa bố mẹ đi khám. Đừng chờ đến cuối tuần để xem có đỡ không.
Nếu hàng xóm sang gõ cửa mà không ai trả lời, nhà lại cài cửa, người đó dùng chìa dự phòng vào xem. Đây là lý do chìa phải nằm ở nhà bên cạnh, không phải trong túi bạn ở thành phố; mười phút chờ người mở cửa có khi là mười phút quan trọng nhất.
Sau mỗi lần như vậy, dù hoá ra không có gì, hãy cảm ơn người đã sang và nhắn vào nhóm gia đình để anh chị em cùng biết. Nếu những lần gọi không được hay những lần lạ cứ lặp lại, đó là lúc cả nhà cần ngồi bàn chuyện có người về ở cùng bố mẹ một thời gian hoặc đón bố mẹ đi khám kỹ, thay vì tiếp tục trông nom từ xa.
Mỗi lần về thăm: việc nên làm
Những lần về quê thường ngắn và bận ăn uống, thăm hỏi. Dành một buổi đi một vòng nhà cùng bố mẹ: nhìn bậc cửa, nhà tắm, đèn lối đi buổi tối, dây điện, bếp gas. Đồ hỏng thì gọi thợ sửa trong lúc bạn ở nhà, để bố mẹ không phải tự trèo thang thay bóng đèn.
Ghé chào người hàng xóm và những người trong vòng trông nom. Cảm ơn họ trực tiếp, hỏi họ có thấy điều gì đáng lo mà bố mẹ không kể. Cập nhật lại tờ số khẩn cấp nếu có số đổi.
Ngồi với bố mẹ hỏi xem lịch gọi điện còn hợp không, có muốn gọi ít hay nhiều hơn. Người già đôi khi thấy bị làm phiền, đôi khi lại mong. Hỏi thẳng thì dễ chỉnh hơn đoán.
Trước khi đi, chụp vài tấm ảnh nhà cửa, xem lại chìa khoá dự phòng còn ở nhà hàng xóm không, và để lại ít tiền mặt cho bố mẹ dùng việc lặt vặt như gọi thợ, đi xe ôm đi khám.
Câu hỏi thường gặp
Bố mẹ già ở quê một mình nên nhờ ai trông nom khi con đi làm xa?
Nên nhờ ít nhất hai người ở gần: một hàng xóm sát vách giữ chìa dự phòng và một người thân trong xã ghé chơi, chở đi chợ hoặc đi khám. Báo thêm trưởng thôn hoặc tổ trưởng để họ biết nhà có người già ở một mình.
Nên gọi điện hỏi thăm bố mẹ bao lâu một lần?
Không có con số đúng cho mọi nhà, quan trọng là đều đặn. Chọn một khung giờ cố định, gọi ngắn các tối trong tuần và gọi video cuối tuần, đặt nhắc trên lịch điện thoại. Hỏi bố mẹ xem nhịp đó có hợp không để điều chỉnh.
Gọi cho bố mẹ mãi không ai nghe thì làm gì?
Làm theo quy ước đã thống nhất trước: gọi hai lần không được thì nhờ hàng xóm giữ chìa sang xem tận nơi. Đa số lần là bố mẹ để máy ở chỗ khác, nhưng đừng chờ. Nếu người sang thấy có dấu hiệu nguy hiểm, gọi cấp cứu ngay.
Tờ số khẩn cấp cho người già nên ghi những gì?
Ghi số cấp cứu, số trạm y tế hoặc bệnh viện gần, số hàng xóm giữ chìa, số các con, địa chỉ nhà và cách tả đường vào, tên thuốc đang dùng theo đơn bác sĩ. Viết chữ to, dán ở chỗ hay ngồi và cạnh cửa ra vào.
Thấy bố mẹ nói chuyện khác thường qua điện thoại có nên chờ xem không?
Không nên chờ. Nếu có dấu hiệu nguy hiểm như nói không ra lời, khó thở, ngã không dậy được thì gọi cấp cứu ngay. Nếu chỉ thấy lạ mà chưa gấp, nhờ người ở gần sang xem trong ngày rồi đưa bố mẹ đi khám, không tự đoán bệnh.
Có nên đưa chìa khoá nhà bố mẹ cho hàng xóm giữ không?
Nên, nếu đó là người tin cậy và ở sát nhà. Khi có chuyện mà bố mẹ không ra mở cửa được, chìa dự phòng giúp người khác vào trong vài phút. Ghi lại đã giao cho ai, và thống nhất với bố mẹ cách mở khi cửa cài then bên trong.