Nhà vừa có bể cá, vừa có lồng chim, vài con rùa hay một đôi thỏ thì khó nhờ được mỗi loài một người. Cách làm được nhất là nhờ một người duy nhất, và biến mọi việc thành một vòng đi quanh nhà mười phút: khẩu phần chia sẵn từng túi theo ngày cho từng con, một tờ dặn chung xếp theo đường đi trong nhà, một chỗ để chìa và đồ dùng cố định.
Người được nhờ không nhớ nổi con rùa ăn ngày lẻ hay ngày chẵn, cá ăn mấy viên. Họ chỉ cần biết hôm nay lấy túi nào, đổ vào đâu, và thấy gì thì báo. Việc của bạn là làm cho những câu ấy rõ ràng tới mức ai cũng làm được, kể cả khi người được nhờ phải nhờ lại người nhà làm thay một hôm.
Trước khi nhờ: ba câu hỏi và một lời nói thật
Chọn người trước khi chuẩn bị đồ. Người hợp nhất thường ở sát nhà, có mặt đủ những ngày bạn vắng, không sợ các con vật bạn nuôi và có thời gian ghé vào giờ cố định. Dịp Tết, hỏi rõ lịch của họ: nhiều người nhận lời từ tháng Chạp rồi mới nhớ ra nhà mình cũng về ngoại ngày mùng Hai.
Ba câu nên hỏi: "Anh chị có ở nhà từ ngày đó đến ngày đó không? Anh chị có ngại chim, rùa hay cá không? Nếu có hôm bận, nhà mình có ai làm thay được không?" Câu thứ ba quan trọng vì nó cho bạn biết có một người dự phòng ngay trong nhà họ, và bạn sẽ hướng dẫn cả người đó.
Lời nói thật là: nói rõ mất bao nhiêu thời gian mỗi lần ghé. "Mỗi sáng mười phút, đi một vòng" dễ nhận lời hơn "nhờ anh chị trông giúp mấy con vật". Người ta ngại nhất là việc không rõ đầu đuôi, không biết sẽ mất bao lâu, có chuyện thì phải chịu trách nhiệm đến đâu.
Bảng khẩu phần theo ngày cho cả nhà
Lập một bảng như dưới, mỗi ô là một túi khẩu phần đã chia sẵn. Dán bảng lên tủ lạnh hoặc cạnh chỗ để túi. Ví dụ cho chuyến đi sáu ngày:
| Ngày | Bể cá | Lồng chim | Rùa | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|
| Thứ Hai | Không cho ăn | Một túi hạt, thay nước | Không cho ăn | Xem lọc chạy |
| Thứ Ba | Một túi nhỏ | Một túi hạt, thay nước | Một túi | Kéo lồng vào nếu mưa hắt |
| Thứ Tư | Không cho ăn | Một túi hạt, thay nước | Không cho ăn | |
| Thứ Năm | Một túi nhỏ | Một túi hạt, thay nước | Không cho ăn | Chụp ảnh cả nhà gửi vào nhóm |
| Thứ Sáu | Không cho ăn | Một túi hạt, thay nước | Một túi | |
| Thứ Bảy | Không cho ăn | Một túi hạt, thay nước | Không cho ăn | Bạn về chiều nay |
Ô "không cho ăn" cũng phải viết rõ. Bỏ trống thì người ghé không biết là bạn quên hay cố ý, và thường sẽ cho ăn cho chắc. Bảng này chỉ là ví dụ về cách trình bày; lượng và nhịp ăn thật thì theo đúng thói quen của từng con vật nhà bạn.
Cách chia túi để không ai nhầm
Một số mẹo nhỏ giúp người ghé không phải suy nghĩ:
- Mỗi con vật một màu: túi cá dán băng dính xanh, túi chim băng vàng, túi rùa băng đỏ. Trên bảng dùng đúng màu đó.
- Viết thứ và ngày lên túi bằng bút lông, chữ to.
- Xếp túi vào hộp theo thứ tự ngày, túi hôm nay ở trên cùng. Dùng xong vỏ túi bỏ vào một cái hộp khác, nhìn là biết đã đến ngày nào.
- Cất các hộp thức ăn lớn vào tủ, chỉ để ngoài các túi đã chia.
- Để sẵn một hai túi dự phòng có ghi "dùng khi túi hôm nay bị đổ", tránh việc người ghé mở hộp lớn ra đong.
- Đồ dùng chung (vợt cá, khăn, chai nước để nguội, găng tay) đặt cùng một khay.
Chia túi mất của bạn chừng nửa giờ tối trước hôm đi, nhưng đổi lại cả tuần không có cuộc gọi nào hỏi "con này ăn bao nhiêu". Nếu có con vật đang dùng thuốc theo chỉ định của thú y, để thuốc trong đúng hộp, ghi giờ cho và cách cho trên một tờ riêng, tách khỏi các túi thức ăn.
Tờ dặn chung, xếp theo đường đi trong nhà
Viết tờ dặn theo đúng thứ tự người ghé sẽ đi khi vào nhà, để họ cầm tờ giấy đi một vòng là xong:
- "Vào cửa, khoá lại phía trong cho chắc. Bật đèn phòng khách nếu trời tối."
- "Bể cá ở phòng khách: nhìn ống lọc có nước chảy không. Hôm nào bảng ghi cho ăn thì đổ một túi xanh."
- "Lồng chim ở hiên sau: thay nước, đổ một túi vàng. Nắng chiếu vào lồng thì kéo vào trong."
- "Chuồng rùa trên kệ cạnh cầu thang: nhìn đèn có sáng không. Hôm nào bảng ghi thì thả một túi đỏ."
- "Ra về: tắt đèn, khoá cửa, gửi một ảnh vào nhóm nếu hôm đó bảng ghi chụp ảnh."
- "Con nào nằm im lạ, bỏ ăn, thở khó, hay có gì bất thường thì chụp ảnh nhắn em. Em đã ghi tên phòng khám thú y gần nhà ở cuối tờ này."
- "Không cần lau dọn, không cần tưới cây trừ khi em có nhờ riêng."
Cuối tờ ghi tên bạn, một người thân dự phòng ở gần, và tên phòng khám thú y gần nhà bạn đã gọi hỏi trước. Không ghi những điều chung chung như "chăm sóc cẩn thận giúp em"; câu đó không cho người ghé biết phải làm gì.
Giao chìa khoá, giao nhà: những điều nên rõ ràng
Nhờ cho ăn hộ thường đi kèm giao chìa khoá nhà, nên ít nhất nói rõ mấy điều: chìa nào mở cửa nào, khoá xong để chìa ở đâu, có ai khác ngoài họ được vào không. Nếu nhà có phòng bạn không muốn ai vào, khoá phòng đó lại thay vì dặn "đừng vào phòng trong", vừa rõ ràng vừa không làm người ghé khó xử.
Đồ quý, tiền mặt, giấy tờ quan trọng thì cất đi trước khi giao chìa, không phải vì nghi ngờ người được nhờ mà để nếu có mất mát gì trong lúc vắng nhà, không ai phải bị nghi oan. Chụp ảnh vài góc nhà trước khi đi cũng là thói quen tốt, ngày về nhìn lại nếu có gì thay đổi.
Nếu bạn ở chung cư, báo ban quản lý hoặc bảo vệ tầng rằng sẽ có người ra vào căn hộ trong mấy ngày, kèm tên người đó. Ở nhà phố, nói với một hàng xóm khác rằng anh chị kia sẽ ghé nhà, để không ai thấy lạ mà gọi hỏi.
Đừng đăng ảnh chuyến đi lên mạng xã hội kèm câu cho biết nhà vắng mấy hôm, nhất là khi có người cầm chìa ra vào. Đợi về rồi đăng cũng chưa muộn. Và nếu muốn đổi khoá sau chuyến đi vì lý do nào đó, hãy làm lặng lẽ, đừng để người đã giúp mình nghĩ rằng họ bị nghi.
Theo dõi lúc vắng và đáp lễ khi về
Giữ liên lạc vừa đủ, và nghĩ trước cách cảm ơn:
| Lúc | Bạn làm gì | Nên tránh |
|---|---|---|
| Hôm đầu | Nhắn hỏi người ghé có vào được nhà, có tìm được đồ không | Gọi hướng dẫn lại từ đầu như họ chưa từng nghe |
| Những ngày sau | Xem ảnh họ gửi theo lịch đã thống nhất | Nhắn hỏi nhiều lần trong ngày |
| Khi có chuyện | Gọi ngay, quyết định nhanh, chịu chi phí phát sinh | Đổ lỗi hoặc bắt họ xử lý một mình |
| Ngày về | Báo trước giờ về, nhận lại chìa ngay | Để họ giữ chìa thêm nhiều ngày |
| Sau khi về | Quà quê, lời cảm ơn cụ thể, nhận lời trông giúp lại khi họ đi | Chỉ cảm ơn chung chung qua tin nhắn |
Câu cảm ơn có chi tiết như "nhờ chị kéo lồng chim vào hôm mưa mà chim không sao" cho người ta biết công sức của họ được nhìn thấy. Đó là lý do lần sau họ vẫn nhận lời.
Khi người được nhờ cũng phải đi giữa chừng
Chuyện này hay gặp hơn bạn nghĩ, nhất là dịp Tết: người hàng xóm nhận lời trông, rồi nhà họ có việc đột xuất phải về quê, hoặc ốm. Đừng để họ khó xử. Ngay từ lúc nhờ, nói trước: "Nếu anh chị có việc phải đi, cứ báo em, em nhờ người khác, không sao đâu." Câu này giúp họ báo sớm thay vì cố gắng rồi bỏ lỡ vài ngày mà không nói.
Người dự phòng nên được bạn hướng dẫn trực tiếp ít nhất một lần, hoặc ít ra là có trong nhóm nhắn tin từ đầu và đã đọc tờ dặn. Bàn giao giữa hai người được nhờ thì nhờ họ gặp nhau ở nhà bạn, người trước chỉ cho người sau chỗ để túi, cách mở khoá, rồi người sau gửi bạn một tin xác nhận.
Nếu không có ai thay, quyết định nhanh theo con vật: cá trưởng thành và rùa nhịn được vài ngày thì có thể chờ; chim và thú nhỏ thì không, phải nhờ người mang lồng sang nhà khác ngay. Bạn là người biết rõ con nào chịu được bao lâu, nên chuẩn bị sẵn thứ tự ưu tiên này trong đầu trước chuyến đi.
Ngày về: đi lại đúng vòng người ghé đã đi
Về nhà, cầm chính tờ dặn của mình đi một vòng, lần lượt:
- Kiểm cửa, khoá, nhìn qua các phòng.
- Bể cá: nước, lọc, đếm cá.
- Lồng chim: nước, hạt, đáy lồng, dáng chim.
- Chuồng rùa: đèn, nhiệt, đếm con.
- Đếm số túi khẩu phần đã dùng, so với bảng. Thừa nhiều là có hôm người ghé không đến được, hỏi nhẹ nhàng để biết.
- Thu lại tờ dặn, sửa những chỗ người ghé thấy khó hiểu, cất cho lần sau.
Lần đi sau, bạn chỉ cần lấy tờ dặn cũ ra sửa ngày, chia túi mới. Mỗi lần dùng lại, tờ dặn sẽ rõ hơn một chút, và người ghé quen việc hơn một chút.
Nếu trong chuyến đi có chỗ nào người ghé phải gọi hỏi, đó là chỗ tờ dặn chưa đủ rõ. Ghi thêm ngay khi còn nhớ, ví dụ "cầu dao bể cá là cái thứ hai từ trái sang", để lần sau không ai phải hỏi lại.
Câu hỏi thường gặp
Nhà nuôi nhiều loại con vật thì có nên nhờ nhiều người không?
Thường nhờ một người là gọn nhất, kèm một người dự phòng trong nhà họ. Nhờ mỗi loài một người dễ dẫn đến chồng chéo, người này tưởng người kia đã cho ăn. Quan trọng là chia khẩu phần sẵn và có tờ dặn chung rõ ràng.
Có nên viết ngày "không cho ăn" vào bảng không?
Nên viết rõ. Nếu ô đó để trống, người ghé không biết bạn quên hay cố ý và thường sẽ cho ăn cho chắc. Với cá và rùa, cho ăn thừa khi không có chủ ở nhà dễ làm nước bẩn, nên chữ "không cho ăn" cũng là một lời dặn.
Nhờ hàng xóm cho ăn hộ có nên trả tiền không?
Với vài ngày, quà quê và lời cảm ơn cụ thể thường là đủ. Với chuyến đi dài, nhiều con vật hoặc người ghé mất nhiều công, nên chủ động đề nghị một khoản công hoặc đáp lễ rõ ràng, và luôn chịu mọi chi phí phát sinh như tiền khám thú y.
Giao chìa khoá nhà cho hàng xóm thì cần cẩn thận gì?
Cất tiền, giấy tờ và đồ quý trước khi giao, khoá những phòng không cần vào, nói rõ ai được vào nhà. Ở chung cư thì báo ban quản lý tên người sẽ ra vào. Ngày về nhận lại chìa ngay, không để họ giữ thêm nhiều ngày.
Người ghé không quen nhắn tin, gửi ảnh thì theo dõi thế nào?
Hẹn một giờ cố định để gọi ngắn, cách ngày một lần, và hỏi những câu cụ thể như lọc có chạy không, chim có ăn không. Có thể nhờ con cháu họ gửi giúp một ảnh vào những ngày đã thống nhất trong bảng.
Con vật có chuyện khi đang nhờ hàng xóm thì xử lý thế nào?
Bạn nên gọi ngay, quyết định nhanh việc có đưa đi thú y không và nói rõ bạn chịu chi phí. Đừng để người ghé phải tự quyết một mình. Ghi sẵn tên một phòng khám thú y gần nhà ở cuối tờ dặn để họ không mất thời gian tìm.