Khác cá, chim cảnh cần nước sạch và thức ăn mỗi ngày, nên không có chuyện để chim một mình qua vài ngày mà không ai ghé. Đi một hai đêm thì để chim ở nhà, đổ đầy hai cóng nước và hạt, nhờ người ghé một lần là đủ. Đi từ bốn ngày trở lên, cách ít rủi ro nhất thường là mang lồng sang nhà một người quen ở gần, có người ở nhà ban ngày, vì chim cần được nhìn mỗi ngày chứ không chỉ được cho ăn.
Lựa chọn còn tuỳ loài và tính chim. Chim hót đang luyện, chim quen một chỗ treo cố định, chim nhút nhát dễ hoảng thì đổi chỗ có khi còn mệt hơn ở nhà có người ghé đều. Bài này giúp bạn chọn giữa hai cách, chuẩn bị lồng, viết bản dặn, và biết nhìn gì khi đón chim về.
So hai cách: chim ở nhà hay chim sang nhà người quen
Hai cách đều dùng được. Cái quyết định là ai có mặt mỗi ngày, và chim của bạn chịu đổi chỗ đến đâu.
| Để chim ở nhà, nhờ người ghé | Mang lồng sang nhà người quen | |
|---|---|---|
| Hợp với | Chuyến đi ngắn, chim nhát, chim quen chỗ treo, nhà có người ghé được mỗi ngày | Chuyến đi dài, nhà vắng hẳn, người quen có người ở nhà ban ngày |
| Cần chuẩn bị | Hai cóng nước, hai cóng hạt, chìa khoá cho người ghé, chỗ treo an toàn | Bao lồng, đủ thức ăn quen cho cả chuyến, tờ dặn dò dán lên lồng |
| Rủi ro hay gặp | Người ghé quên một hôm, nắng chiếu vào lồng, chuột hay mèo vào nhà vắng | Chim hoảng mấy ngày đầu, nhà người quen có mèo, treo chỗ gió lùa |
| Người được nhờ mất công | Mỗi ngày một chuyến sang nhà bạn | Ít đi lại, nhưng thêm một cái lồng trong nhà họ cả tuần |
| Ngày về | Chim ở yên chỗ cũ, ít xáo trộn | Đón lồng về, chim cần một hai ngày quen lại |
Câu hỏi nên hỏi người quen trước khi mang chim sang: "Nhà mình có mèo không, có ai dị ứng lông chim không, có chỗ treo nào có bóng mát mà không gió lùa không?" Ba câu này loại được phần lớn tình huống khó xử.
Chọn chỗ treo lồng: điều quan trọng hơn thức ăn
Khi chủ đi vắng, chim gặp chuyện vì chỗ treo nhiều hơn vì đói. Ngày thường, lồng treo ngoài hiên có người ở nhà kéo vào lúc nắng gắt, lúc mưa hắt; nhà vắng thì không ai kéo. Trước khi đi, hãy treo lồng ở chỗ suốt cả ngày không có nắng chiếu thẳng, không bị mưa hắt, không có gió lùa mạnh, và nằm ngoài tầm với của mèo, chuột.
Trong nhà kín cửa thì cần để ý không khí. Lồng đặt trong phòng đóng kín cả tuần, không có chút gió nào, cũng không tốt. Nhiều nhà để hé một cửa sổ có song sắt, kéo rèm mỏng cho dịu sáng. Tránh treo cạnh bếp, cạnh chỗ phơi đồ hay gần những thứ có mùi mạnh.
Nếu mang sang nhà người quen, đi xem chỗ treo trước một lần. Chỗ họ định treo có thể là hiên trước mặt đường ồn, nơi xe máy qua lại cả ngày. Chim nhút nhát treo ở đó dễ hoảng, đập cánh, bỏ ăn. Chọn cùng họ một góc yên hơn, rồi chỉ cho họ cách phủ khăn lên lồng buổi tối nếu chim của bạn quen được phủ.
Chuẩn bị lồng và đồ mang theo
Danh sách này dùng cho cả hai cách. Chuẩn bị trước ngày đi hai hôm để còn thời gian xem chim có quen với cóng mới, nếu bạn thêm cóng.
- Thêm một cóng nước và một cóng thức ăn so với ngày thường, để nếu một cóng bị đổ hay bẩn thì còn cóng kia.
- Thức ăn đúng loại chim đang ăn, đủ cho cả chuyến và dư vài ngày, chia sẵn từng phần vào túi nhỏ ghi ngày.
- Không đổi loại thức ăn hay thêm món mới ngay trước chuyến đi.
- Vệ sinh khay đáy, thay giấy lót, kiểm cửa lồng có cài chặt không, then cửa có lỏng không.
- Một tấm khăn phủ lồng quen dùng, để người trông phủ buổi tối hoặc khi trời trở gió.
- Một túi giấy lót đáy dự phòng và một bàn chải nhỏ nếu nhờ người dọn đáy lồng.
- Nếu chim đang dùng thuốc theo chỉ định của thú y: để đúng hộp, viết giờ cho, cách cho trên một tờ riêng.
- Ảnh chụp chim hôm đi, chụp rõ dáng đứng và bộ lông, để so khi về.
Không cần mua thêm đồ chơi, gương hay chuông cho chim đỡ buồn. Đồ lạ treo vào lồng ngay trước khi chủ đi có thể làm chim nhát giật mình, và người trông không biết đó là đồ mới hay đồ cũ.
Bản dặn người trông chim
Viết tay, dán lên một tấm bìa treo cạnh lồng hoặc gửi trong nhóm nhắn tin. Câu ngắn, việc rõ:
- "Nhờ anh mỗi sáng thay nước cả hai cóng, nước để nguội, rửa qua cóng cho sạch rồi mới đổ."
- "Thức ăn đổ một túi mỗi ngày, túi có ghi ngày. Cóng còn hạt thì vẫn thay, vì hạt ở trên có khi chỉ là vỏ."
- "Trời nắng chiếu vào lồng thì kéo vào trong bóng râm giúp em, trời mưa hắt thì cũng kéo vào."
- "Tối phủ khăn lên, sáng mở ra. Không cần cho chim ra khỏi lồng."
- "Thấy chim xù lông ngồi im một chỗ, bỏ ăn, thở há mỏ hoặc có gì lạ thì chụp ảnh nhắn em ngay. Em sẽ nhờ anh đưa đến phòng khám thú y gần nhà, em đã ghi tên chỗ đó dưới tờ này."
- "Không mở cửa lồng ra ngoài trời, kể cả để vệ sinh. Chim sổng ra ngoài là rất khó bắt lại."
Ghi thêm dòng cuối: ai là người dự phòng nếu người trông có việc đột xuất, và một câu đơn giản như "chim có chuyện gì em không trách anh đâu". Người được nhờ trông chim thường lo nhất là chim chết trong tay họ.
Theo dõi lúc vắng mà không làm phiền người trông
Chim nhỏ thay đổi nhanh hơn cá. Thống nhất trước một nhịp gửi tin vừa đủ:
| Thời điểm | Nhờ gửi gì | Bạn nhìn gì |
|---|---|---|
| Hai ngày đầu | Một ảnh mỗi buổi sáng sau khi thay nước | Chim đứng cầu hay ngồi bệt, lông mượt hay xù, có ăn không |
| Những ngày sau | Một ảnh mỗi ngày hoặc cách ngày | Cóng thức ăn vơi, đáy lồng có phân bình thường |
| Khi trời đổi tiết, mưa lớn, gió mùa | Một tin "đã kéo lồng vào" | Lồng không bị mưa hắt hay gió lạnh |
| Khi thấy dấu hiệu lạ | Ảnh và đoạn video ngắn | Quyết định có nhờ đưa đi thú y không |
Chim mới đổi chỗ thường im tiếng, ít hót vài ngày đầu. Đó chưa phải là chuyện đáng lo nếu chim vẫn ăn uống và đứng cầu bình thường; đừng vội nhắn người trông phải làm gì đó cho chim hót lại.
Vắng hai ngày, một tuần hay cả tháng: chim cần khác nhau thế nào
Độ dài chuyến đi đổi hẳn cách lo cho chim. Đừng áp kế hoạch của chuyến đi cuối tuần cho kỳ nghỉ Tết dài.
| Độ dài | Chim ở đâu | Người trông làm gì | Bạn chuẩn bị thêm |
|---|---|---|---|
| Một hai đêm | Ở nhà, chỗ treo cố định trong bóng mát | Ghé một lần, thay nước, xem lồng | Thêm cóng nước, cóng hạt |
| Bốn đến bảy ngày | Ở nhà nếu có người ghé mỗi ngày, không thì sang nhà quen | Thay nước, đổ hạt mỗi sáng, kéo lồng tránh nắng mưa | Thức ăn chia túi ghi ngày, khăn phủ, tờ dặn |
| Hai tuần trở lên | Nhà người quen có người ở nhà ban ngày, tốt nhất là người từng nuôi chim | Như trên, thêm dọn đáy lồng hai ba lần | Giấy lót dự phòng, tên phòng khám thú y gần nhà họ |
| Một đến vài tháng | Gửi hẳn cho người nuôi chim có kinh nghiệm | Chăm như chim của họ | Thoả thuận rõ thù lao hoặc đáp lễ, chuyện nếu chim có mệnh hệ gì |
Chuyến đi vài tháng, như đi làm xa hay đi nước ngoài, thì nên nghĩ đến chuyện gửi hẳn cho người nuôi lâu năm, nói rõ với nhau từ đầu: bạn có đón lại không, nếu họ muốn giữ chim luôn thì tính thế nào. Nói trước những chuyện này không mất lòng bằng để đến lúc về mới bàn.
Khi có chuyện lúc bạn ở xa
Chim sổng lồng là chuyện hay xảy ra nhất khi người lạ thay nước: cửa lồng mở hơi lâu, chim lao ra. Dặn người trông đóng hết cửa sổ trong phòng trước khi mở lồng; nếu chim đã sổng trong nhà thì tắt bớt đèn, kéo rèm, chờ chim đậu yên rồi mới bắt bằng khăn. Sổng ra ngoài trời thì treo lại lồng mở cửa ở chỗ cũ, để nước và thức ăn quen, đôi khi chim quay về.
Nếu chim chết trong lúc gửi, đừng hỏi dồn người trông xem họ đã làm sai gì. Chim già, chim nhỏ, chim đang yếu đôi khi ra đi dù được chăm đúng cách. Cảm ơn họ đã báo, hỏi nhẹ nhàng diễn biến để rút kinh nghiệm cho lần sau, và nếu bạn muốn biết nguyên nhân thì nhờ đưa chim đến thú y khám.
Lồng hỏng, then cửa gãy, móc treo lỏng thì nhờ người trông buộc tạm bằng dây thép hoặc dây rút, đừng chuyển chim sang lồng khác lạ. Những sự cố nhỏ này ít khi xảy ra nếu trước khi đi bạn đã kiểm lồng kỹ.
Ngày đón chim về
Chim vừa đổi chỗ hai lần trong một tuần cần được để yên. Làm lần lượt:
- Xem lồng trước khi mang đi: cửa cài, đáy sạch, chim đứng vững trên cầu.
- Phủ khăn khi chuyển lồng về, đi chậm, không treo lồng lủng lẳng trên xe máy giữa trời nắng gió.
- Treo lại đúng chỗ cũ ở nhà, thay nước, thay hạt.
- So chim với ảnh chụp hôm đi: dáng đứng, lông, mắt.
- Để chim yên một hai ngày, không đem đi đâu, không thả ra ngoài lồng.
- Chim bỏ ăn quá một ngày, ngồi xù, thở khó thì đưa đi thú y, đừng tự cho uống thứ gì theo mách bảo.
Đừng quên phần của người trông: trả lại phần thức ăn dư cho họ nếu họ cũng nuôi chim, gửi quà quê, và cảm ơn cụ thể, như "nhờ chị kéo lồng vào hôm mưa to mà chim không sao". Lời cảm ơn có chi tiết cho người ta biết bạn đã để ý họ làm gì.
Câu hỏi thường gặp
Chim cảnh để một mình ở nhà được mấy ngày?
Chim nhỏ cần nước sạch và thức ăn mỗi ngày, nên không nên để chim một mình không ai ghé quá một hai ngày, kể cả khi đã đổ đầy cóng. Nước bẩn, cóng đổ hay nắng chiếu vào lồng đều có thể xảy ra khi không có người nhìn.
Có nên đổ thật nhiều hạt vào lồng trước khi đi không?
Đổ nhiều hạt không thay được người ghé mỗi ngày. Chim bóc hạt để lại vỏ phủ lên trên, nhìn tưởng còn đầy mà thật ra chim không còn gì ăn. Nước để lâu cũng bẩn. Hãy thêm cóng và nhờ người thay mỗi ngày.
Mang chim sang nhà người quen có mèo được không?
Rủi ro khá cao, vì mèo có thể làm chim hoảng sợ suốt ngày dù không với tới được lồng. Nếu không còn lựa chọn khác, lồng phải treo cao ở phòng đóng cửa mà mèo không vào được, và người quen phải đồng ý giữ được như vậy cả tuần.
Chim không hót khi gửi sang nhà người khác có sao không?
Chim đổi chỗ thường im tiếng vài ngày, đó là phản ứng hay gặp khi gặp môi trường lạ. Chỉ đáng lo khi chim kèm theo bỏ ăn, ngồi xù lông, thở khó. Khi đó nên nhờ người trông đưa đến phòng khám thú y gần nhất.
Có nên mang chim theo về quê ăn Tết không?
Tuỳ quãng đường và cách đi. Đi xe riêng vài tiếng, chim quen đi lồng thì mang theo được. Đi xe khách đường dài, chim nhát, quê đông người, ồn ào cả ngày thì để chim ở lại với người quen thường nhẹ nhàng cho chim hơn.
Nhờ người trông chim thì có cần trả công không?
Không có quy tắc chung. Nhờ hàng xóm vài hôm thì thường là quà quê và lời cảm ơn, nhờ cả tháng hay nhờ người nuôi chim có kinh nghiệm thì nên chủ động đề nghị một khoản thù lao hoặc đáp lễ rõ ràng ngay từ đầu.