Một bản dặn tốt cho người trông chó mèo vừa trên một trang giấy, viết bằng câu làm được ngay ("một cốc đong lúc bảy giờ sáng"), có ảnh con vật, có danh sách việc không được làm và một khối riêng khi có chuyện thì làm gì trước, kèm số của bạn, của người thứ hai và địa chỉ phòng khám thú y gần nhất.
Viết cho người chưa nuôi bao giờ đọc hiểu được thì ai đọc cũng hiểu. Dưới đây là khung từng ô, cách viết câu cho rõ, và cách giao bản dặn để nó thật sự được dùng thay vì nằm trong ngăn kéo.
Vì sao dặn miệng không đủ
Lúc giao con vật, cả hai bên đều vội: bạn còn xếp hành lý, người trông còn việc nhà. Bạn nói một tràng, người trông gật đầu, rồi đến bữa tối ngày thứ hai họ không nhớ con mèo ăn một cốc hay nửa cốc, ăn ở bát xanh hay bát đỏ. Họ ngại gọi hỏi, đành đoán.
Dặn miệng còn có một nhược điểm khó thấy hơn: chủ nuôi lâu ngày quên mất những điều mình làm theo phản xạ. Đóng cửa phòng tắm vì mèo hay nhảy vào bồn, cất dép vì chó hay gặm, không bao giờ mở cửa sổ phòng ngủ. Chỉ khi ngồi viết, bạn mới nhớ ra những thói quen đó và kịp dặn.
Thêm nữa, mỗi người trông hiểu một chữ theo một kiểu. "Cho ăn ít thôi" với người này là nửa bát, với người kia là vài hạt. "Dắt quanh nhà" có người hiểu là quanh sân, có người dắt ra tận chợ. Viết ra thì hai bên cùng nhìn một câu, chỗ hiểu lệch lộ ra ngay lúc giao chứ không phải lúc đã có chuyện.
Bản dặn giấy cũng là cách tôn trọng người trông. Họ có thứ để dựa vào, không phải nhớ, và nếu có chuyện thì họ yên tâm là mình đã làm đúng những gì chủ muốn.
Khung một trang: các ô và cách điền
Kẻ bảng hoặc chia khung trên một tờ giấy. Mỗi ô ngắn, đọc lướt được.
| Ô | Viết gì | Ví dụ câu |
|---|---|---|
| Con vật | Tên, loài, tuổi, ảnh dán góc trên | "Mít, chó ta lông vàng, sáu tuổi, cổ đeo vòng đỏ" |
| Ăn uống | Loại, lượng, giờ, chỗ đặt bát, nước | "Một cốc đong, bảy giờ sáng và sáu giờ chiều, bát inox cạnh tủ lạnh, nước thay mỗi lần ghé" |
| Vệ sinh | Dắt đi đâu, khay cát ở đâu, dọn thế nào | "Dắt ra đầu ngõ sau bữa sáng, mang túi nhặt phân" |
| Ngủ, nghỉ | Chỗ nằm, phòng được vào, phòng đóng | "Mít ngủ trên đệm ở phòng khách, đóng cửa phòng ngủ" |
| Thuốc (nếu có) | Hộp nào, giờ nào, cho cách nào, theo chỉ định thú y | "Hộp trắng, một viên sau bữa sáng, trộn vào cơm" |
| Không được | Những việc cấm (mục dưới) | "Không cho ăn xương gà, không thả ra đường" |
| Khi có chuyện | Dấu hiệu, việc làm trước, ai để gọi | Xem mục khi có chuyện |
| Liên lạc | Bạn, người thứ hai, phòng khám thú y gần nhất | Tên, địa chỉ, cách liên lạc |
Nếu nuôi hai con trở lên, mỗi con một trang như trên. Đừng gộp chung, vì chính những dòng khác nhau giữa các con mới là chỗ người trông dễ lẫn.
Viết câu: từ mơ hồ sang làm được
"Cho ăn vừa phải" → "Một cốc đong để trong bao, đầy ngang miệng cốc." Người chưa nuôi bao giờ không biết thế nào là vừa phải; con chó thì luôn tỏ ra đói.
"Dắt đi dạo thường xuyên" → "Dắt hai lần, sau bữa sáng và lúc năm giờ chiều, mỗi lần một vòng ngõ." Có giờ, có quãng đường, người trông không phải đoán.
"Để ý sức khoẻ của nó" → "Nhìn xem Mít có ăn hết bát, đi ngoài thành khuôn, vẫy đuôi khi thấy người không." Ba thứ nhìn bằng mắt được, ai cũng làm được.
"Có gì thì gọi" → "Bỏ ăn quá một ngày, nôn nhiều lần, thở gấp, đi khập khiễng: đưa đi thú y trước, nhắn em sau." Viết rõ đâu là chuyện phải xử lý ngay, đâu là chuyện nhắn hỏi được.
"Nó ngoan lắm" → "Mít hiền với người nhưng sủa và lao vào xe máy, dắt bằng dây ngắn." Khen con vật không giúp gì người trông. Cái họ cần là điểm yếu của nó.
Khối "khi có chuyện": làm gì trước, gọi ai sau
Đây là khối người trông sẽ đọc lúc đang hoảng, nên viết dạng bước, chữ to hơn phần còn lại.
- Con vật có dấu hiệu ốm nặng (lả, thở gấp, nôn nhiều, chảy máu, không đứng được): đưa ngay đến phòng khám thú y ghi ở dưới, mang theo sổ tiêm và hộp thuốc đang dùng nếu có. Nhắn bạn trên đường đi.
- Con vật sổng ra ngoài: tìm ngay quanh khu vực, gọi tên, nhờ hàng xóm để ý, báo bạn để đăng ảnh vào nhóm khu phố.
- Con vật cắn hoặc cào người: tách con vật ra, hỏi han người bị thương, khuyên họ đi khám nếu vết thương sâu, báo bạn để bạn đứng ra xin lỗi và lo chi phí.
- Người trông bị ốm hay có việc gấp: gọi người thứ hai ghi trong bản dặn, đưa chìa, rồi báo bạn.
- Không liên lạc được với bạn: cứ làm theo các bước trên, giữ lại hoá đơn, bạn hoàn tiền khi liên lạc được.
Bước cuối giải phóng người trông khỏi cảm giác phải xin phép. Nhiều chuyện đáng tiếc xảy ra chỉ vì người trông chờ gọi được chủ mới dám đưa con vật đi khám.
Danh sách "không được" đáng in đậm
Mỗi nhà một danh sách, nhưng những dòng dưới hay có mặt. Chọn dòng nào đúng với nhà bạn:
- Không cho ăn đồ người: xương gà, xương cá, đồ ngọt, đồ chiên, hành tỏi, sô cô la, nho.
- Không tắm con vật trong thời gian chủ vắng, trừ khi bạn đã dặn cách.
- Không thả con vật ra đường, ra sân chung không có dây.
- Không để con vật ở ban công, sân thượng lúc trời nắng gắt hoặc mưa bão.
- Không cho uống bất kỳ thuốc nào không có trong bản dặn, kể cả thuốc người.
- Không cho người lạ bế, cho ăn, dắt đi hộ.
- Không mở cửa sổ phòng có mèo.
Dòng về thuốc nên nhấn mạnh. Người trông thương con vật thấy nó ho, đi ngoài lỏng, có khi lấy thuốc người cho uống với ý tốt. Viết rõ: thấy khác thường thì đưa đi thú y, không tự cho uống gì.
Dặn người lớn tuổi hoặc người chưa từng nuôi
Người lớn tuổi thường nhận lời trông giúp con cháu, nhưng mắt kém, không quen nhắn tin, ngại hỏi lại. Với họ, viết chữ to, ít dòng, dán bản dặn ngay chỗ để thức ăn. Đong sẵn thức ăn vào từng túi nhỏ ghi ngày, để họ chỉ việc đổ ra bát. Nhờ thêm một người trẻ trong nhà hoặc hàng xóm làm đầu mối nhắn tin.
Người chưa từng nuôi chó mèo thì sợ những thứ chủ nuôi thấy bình thường: chó nhảy chồm lên đùi, mèo cào chân, con vật kêu đêm. Viết trước vào bản dặn rằng những việc đó là bình thường và họ nên làm gì: "Mít nhảy lên là mừng, chị cứ đứng yên quay lưng lại, Mít sẽ xuống". Một câu như vậy giúp họ đỡ hoảng và đỡ la mắng con vật.
Và nhớ viết lời cảm ơn ngay đầu trang. Người trông đọc bản dặn nhiều lần; mỗi lần thấy dòng cảm ơn là thêm một lần thấy việc mình làm được trân trọng.
Chỉnh bản dặn theo từng kiểu chuyến đi
Về quê ăn Tết. Thêm dòng về pháo và khách: cho con vật vào phòng trong khi có tiếng nổ, đóng cổng kỹ đêm giao thừa, không để khách lạ cho ăn bánh kẹo. Ghi phòng khám thú y mở cửa những ngày Tết, vì phòng khám quen có thể nghỉ cả tuần.
Đi công tác vài tuần. Thêm lịch mua bổ sung thức ăn, cát (ai mua, mua loại nào, bạn chuyển tiền ra sao), và một mốc giữa kỳ để người trông gửi ảnh toàn thân con vật cho bạn nhìn cân nặng, lông, dáng đi.
Đi du lịch ngắn ngày, ba bốn hôm. Bản dặn có thể gọn hơn, nhưng vẫn giữ nguyên khối khi có chuyện và danh sách không được. Chuyến ngắn hay bị coi nhẹ, mà chuyện sổng hay bỏ ăn có thể xảy ra ngay đêm đầu.
Bạn đi nằm viện. Ghi thêm tên một người thân thay bạn quyết định chuyện con vật, vì có lúc bạn không nghe máy được. Nói trước với người trông rằng ngày về có thể lùi, và chuẩn bị thức ăn dư ra nhiều hơn bình thường.
Giao bản dặn sao cho được dùng
Làm hai bản: một bản giấy dán ở chỗ người trông nhìn thấy mỗi lần làm việc (cửa tủ lạnh, cạnh bao thức ăn, mặt trong cửa tủ giày), một bản chụp gửi qua tin nhắn để họ mở khi đang ở ngoài, ví dụ lúc đang ở phòng khám.
Đọc qua bản dặn cùng người trông một lần, tốt nhất là ngay tại chỗ: chỉ tận tay bát ăn, bao thức ăn, khay cát, dây dắt, hộp thuốc, chìa khoá. Mười phút đọc cùng tránh được những câu hỏi lúc nửa đêm.
Sau mỗi chuyến đi, hỏi người trông dòng nào khó hiểu, việc gì không có trong bản dặn mà họ phải tự xoay. Sửa lại, lưu bản mới trong máy. Lần sau đi, chỉ cần in ra và điền ngày.
Đừng ghi mật khẩu cửa, mật khẩu wifi hay chỗ cất tiền vào cùng tờ dán ngoài tủ lạnh. Tờ này ai vào nhà cũng đọc được; thông tin như vậy nhắn riêng cho người trông.
Câu hỏi thường gặp
Bản dặn người trông chó mèo nên dài bao nhiêu?
Một trang cho mỗi con vật là vừa. Dài hơn thì người trông khó tìm đúng dòng lúc cần. Những thông tin phụ như lịch sử bệnh, sở thích có thể để ở mặt sau hoặc gửi riêng qua tin nhắn.
Có nên ghi sẵn địa chỉ phòng khám thú y trong bản dặn không?
Nên, và ghi phòng khám gần chỗ con vật đang ở chứ không chỉ phòng khám quen của bạn. Nếu đi dịp Tết hoặc nghỉ lễ, hỏi trước nơi nào mở cửa những ngày đó và ghi thêm vào bản dặn.
Viết bản dặn cho người trông lớn tuổi cần chú ý gì?
Viết chữ to, ít dòng, câu ngắn, dán ngay chỗ làm việc. Chia sẵn thức ăn theo từng túi ghi ngày để họ chỉ việc đổ ra bát. Nhờ thêm một người trẻ làm đầu mối nhắn tin và gọi thú y nếu cần.
Có cần ghi rõ chuyện tiền khám chữa trong bản dặn không?
Nên ghi một câu rõ ràng rằng chi phí khám chữa, mua thêm thức ăn hay đền đồ hỏng bạn sẽ trả lại ngay. Người trông biết vậy sẽ không ngần ngại đưa con vật đi khám khi cần.
Nuôi chó và mèo thì viết chung một bản dặn được không?
Nên làm riêng mỗi con một trang, có ảnh và đặc điểm phân biệt, rồi kẹp chung thành xấp. Những điểm khác nhau giữa các con như phần ăn, thuốc, chỗ ngủ mới là nơi người trông dễ lẫn nhất.
Người trông làm khác bản dặn thì có nên trách không?
Hỏi lại xem vì sao, thường là do bản dặn chưa rõ hoặc có tình huống chưa tính đến. Nếu con vật vẫn ổn, cảm ơn họ và sửa bản dặn cho lần sau. Trách nặng lời dễ khiến lần sau không ai nhận trông giúp.