Khi chuyến đi dài từ hai tuần trở lên, nhà rộng, có vườn hoặc có đồ cần người ở thường xuyên, thuê một người trông là hợp lý hơn nhờ hàng xóm. Nếu chỉ cần nhà không bỏ hoang, thuê người ghé qua vài lần mỗi tuần là đủ. Nếu nhà ở chỗ vắng, nhiều đồ, hay có thú nuôi phải chăm mỗi ngày, thuê người ở lại có lợi hơn, đổi lại phải chọn người kỹ hơn nhiều.
Dù chọn kiểu nào, ba thứ quyết định chuyện yên tâm: người được giới thiệu qua ai, việc được viết rõ đến đâu, và cách giao nhận lúc đi lúc về. Bài này đi qua cách chọn kiểu, các câu nên hỏi, nội dung thoả thuận và những chỗ người thuê hay sơ suất.
Ở lại hay ghé qua: so hai kiểu
Hai kiểu khác nhau về độ tin cần có, về chi phí và về việc người trông làm được.
| Tiêu chí | Người ghé qua | Người ở lại |
|---|---|---|
| Hợp với | Nhà phố, căn hộ, chuyến đi 2 đến 6 tuần | Nhà vườn, nhà rộng, nhà có thú nuôi, đi vài tháng |
| Việc làm được | Thông gió, tưới cây, gom thư, xem điện nước | Thêm việc chăm thú, giữ nhà có người ở thật, xử lý sự cố ngay |
| Mức tin cần có | Vừa phải, chỉ vào theo lịch | Rất cao, người lạ sống trong nhà bạn |
| Chi phí | Thấp hơn, tính theo lượt hoặc theo tuần | Cao hơn, tính theo tháng, thêm điện nước sinh hoạt |
| Rủi ro hay gặp | Bỏ lượt ghé, ghé qua loa | Đưa người khác về ở, dùng đồ quá mức, tự ý cho thuê lại |
Chi phí tuỳ khu vực và mùa, dịp Tết thường cao hơn. Hỏi hai ba người để biết mặt bằng chung, đừng chọn người vì rẻ nhất.
Tìm người qua đâu cho đỡ rủi ro
Qua người quen có bảo lãnh. Người đã từng trông nhà cho họ hàng, đồng nghiệp của bạn là nguồn tốt nhất. Hỏi người giới thiệu: đã trông bao lâu, có chuyện gì không vui chưa.
Qua tổ dân phố, nhà thờ họ, hội đồng hương. Những người có gốc gác rõ, ai cũng biết nhà ở đâu, thường giữ uy tín hơn người tìm qua tin rao.
Qua tin rao trên mạng thì cẩn trọng gấp đôi. Gặp tận mặt ít nhất hai lần, xem giấy tờ tuỳ thân, xin số người đã thuê họ trước đó và gọi hỏi thật. Ai từ chối mấy việc này thì dừng.
Đừng thuê qua người môi giới không rõ mặt. Bạn cần biết người sẽ cầm chìa nhà mình là ai, không phải một tên gọi qua điện thoại. Nếu bên giới thiệu đổi người vào phút chót, gặp lại người mới từ đầu như thể chưa thoả thuận gì.
Cho thử một việc nhỏ trước. Nếu còn thời gian, nhờ người đó ghé tưới cây hay nhận hàng một lần trong lúc bạn còn ở thành phố. Xem họ đến đúng giờ không, nhắn lại thế nào, để nhà ra sao sau khi về. Một lần thử nói nhiều hơn mọi lời giới thiệu.
Câu nên hỏi trước khi giao chìa
Buổi gặp đầu tiên nên làm tại nhà bạn, dẫn đi một vòng. Trong lúc đi, hỏi những câu này và nghe cách người ta trả lời:
- "Anh/chị đã trông nhà cho ai chưa, bao lâu, em xin số để hỏi lại được không?"
- "Trong thời gian này anh/chị có đi đâu xa không? Ốm thì ai làm thay?"
- "Nếu ở lại, có ai đi cùng hay ghé thăm không?" (nói rõ có cho phép hay không)
- "Anh/chị có xe để chở rác, đi chợ không, hay đi bộ?"
- "Nhà mất điện, nước tràn lúc nửa đêm thì anh/chị làm gì trước?"
- "Mỗi lần ghé anh/chị nhắn cho em được không, gửi một hai tấm ảnh?"
- "Anh/chị muốn nhận công theo tuần hay một lần cuối chuyến?"
Người trả lời cụ thể, hỏi lại bạn chỗ van nước, át-tô-mát, giờ đổ rác là người đã quen việc. Người chỉ nói "cứ yên tâm" mà không hỏi gì thì nên dè dặt.
Thoả thuận viết những gì
Viết ra một tờ, hai bên giữ mỗi người một bản: tên, số giấy tờ tuỳ thân của người trông, thời gian từ ngày nào đến ngày nào, kiểu trông (ở lại hay ghé qua bao nhiêu lần mỗi tuần), danh sách việc, khu vực được vào và không được vào, công và cách trả, ai trả điện nước phát sinh, việc gì phải hỏi bạn trước khi làm.
Ghi thêm những điều không được: không đưa người khác vào nhà, không cho ai mượn chìa, không dùng xe, không cho thuê lại phòng, không mang đồ trong nhà ra ngoài. Viết ra không phải vì nghi người ta, mà để khi có chuyện cả hai cùng nhìn một tờ giấy.
Với nhà có đồ giá trị lớn hoặc thời gian rất dài, nên nhờ người am hiểu xem lại thoả thuận; tranh chấp phát sinh thì tra văn bản hiện hành về gửi giữ, thuê dịch vụ, hoặc hỏi luật sư trên AI Cố Vấn. Tờ thoả thuận viết tay giữa hai người chỉ là khung tham khảo.
Giao nhận nhà: lúc đi và lúc về
Giao nhà như giao một tài sản: có ảnh, có danh sách, có chữ ký.
| Việc | Lúc giao | Lúc nhận lại |
|---|---|---|
| Chìa và thẻ | Ghi số chìa, mỗi chìa mở cửa nào | Đếm đủ, thử từng chìa |
| Đồng hồ điện, nước | Chụp chỉ số | Chụp lại, so mức dùng với kiểu trông đã thoả thuận |
| Các phòng | Chụp mỗi phòng một hai tấm | Đi lại đúng các góc đã chụp |
| Đồ quý | Cất phòng khoá hoặc mang gửi người thân | Kiểm phòng khoá còn nguyên |
| Công | Trả trước một phần nếu đã thoả thuận | Trả phần còn lại sau khi đi một vòng |
Đi một vòng nhận nhà cùng người trông, đừng nhận chìa ở cổng rồi để họ về. Có gì cần hỏi thì hỏi lúc đó, sau này khó nói hơn.
Nếu thấy đồ hỏng, hỏi chuyện xảy ra thế nào trước khi kết luận. Bình nóng lạnh hỏng sau ba tháng không dùng có khi là do đồ cũ, không phải do người trông. Thứ cần làm rõ là đồ mất, đồ bị mang đi, phòng khoá bị mở; những việc đó ghi lại, chụp ảnh, nói chuyện thẳng, và nếu không giải quyết được thì nhờ tổ dân phố hoà giải trước khi tính bước khác.
Theo dõi lúc vắng mà vẫn giữ được lòng tin
Hẹn từ đầu: sau mỗi lượt ghé, người trông nhắn một dòng và một hai tấm ảnh khu vực đã làm việc. Với người ở lại, một tin buổi tối là đủ. Bạn không cần đòi thêm, và tuyệt đối không đặt máy ghi âm, quay lén hay nhờ người theo dõi người trông. Làm vậy vừa sai, vừa phá hỏng chính mối quan hệ bạn đang dựa vào.
Nhờ thêm một người thân ở gần ghé bất chợt một lần giữa chuyến, báo trước với người trông là "chị em sẽ qua lấy ít đồ". Đó là cách kiểm tra đường hoàng, người trông cũng dễ chịu hơn bị nghi ngầm.
Nếu tin nhắn thưa dần, ảnh gửi toàn ảnh cũ, hoặc hàng xóm báo thấy người lạ ra vào, gọi nói chuyện thẳng trước. Không ổn thì nhờ người thân đến nhận lại chìa và kết thúc sớm, trả công đúng số ngày đã làm.
Tính cả trường hợp người trông có việc riêng giữa chừng: ốm, nhà có việc, phải về quê. Thoả thuận từ đầu là họ báo bạn trước ít nhất một ngày, và bạn có sẵn một người thân giữ chìa dự phòng để ghé thay vài lượt. Người trông biết có người đỡ thì dám nói thật khi bận, thay vì im lặng bỏ lượt.
Nhà phố, căn hộ, nhà vườn: người trông làm khác nhau
Nhà phố trong ngõ. Việc chính là cho nhà trông như có người: cổng không chất hàng, hiên được quét, cửa sổ thỉnh thoảng mở. Người ghé qua hai ba lần mỗi tuần là đủ. Dặn người trông chào hỏi hàng xóm sát vách để mọi người biết đó là người bạn nhờ, không phải người lạ.
Căn hộ chung cư. Ít việc hơn nhưng nhiều thủ tục hơn. Báo ban quản lý tên người được vào, giao thẻ ra vào và thẻ gửi xe nếu cần, dặn người trông đi đúng lối dành cho cư dân. Việc trong căn hộ thường chỉ là thông gió, xả nước các vòi cho khỏi đọng, xem ban công sau mưa.
Nhà vườn, nhà rộng ở ven đô. Đây là nơi người ở lại có lợi nhất. Vườn cần tưới, cổng rộng cần khoá đúng giờ, ao hay bể nước cần để mắt, cây đổ sau giông cần dọn. Thoả thuận rõ việc nào người trông tự làm, việc nào phải gọi thợ và ai trả.
Nhà có tầng trên bỏ trống. Dặn người trông lên tầng trên ít nhất mỗi tuần một lần, nhất là sau mưa: sân thượng tắc thoát nước là chuyện hay gặp nhất khi nhà vắng lâu.
Những việc làm thừa và việc nên làm thay
Làm thừa: để lại cả chùm chìa mọi phòng. Nên làm: chỉ giao chìa những cửa người trông cần đi qua, phòng còn lại khoá và giữ chìa.
Làm thừa: dặn miệng cả buổi. Nên làm: viết danh sách việc, dán ở bếp. Người trông sẽ đọc lại khi cần.
Làm thừa: nhắn hỏi mỗi vài giờ. Nên làm: hẹn một mốc báo tin mỗi ngày hoặc sau mỗi lượt ghé, rồi để người ta làm việc.
Làm thừa: giao luôn việc trả hoá đơn. Nên làm: tự cài thanh toán tự động hoặc trả trước, người trông không phải cầm tiền của bạn.
Làm thừa: để lại tiền mặt "phòng khi cần". Nên làm: thoả thuận người trông ứng trước những khoản nhỏ có hoá đơn, bạn hoàn lại khi về hoặc chuyển khoản ngay khi họ báo. Tiền mặt để trong nhà vừa dễ thất lạc vừa đặt người trông vào thế khó.
Làm thừa: giấu kỹ đồ quý ở chỗ "không ai ngờ". Nên làm: đồ thật sự quý thì gửi người thân hoặc gửi giữ có biên nhận. Đồ giấu trong nhà, chính chủ nhà về cũng hay quên chỗ, rồi lại nghi oan người trông.
Câu hỏi thường gặp
Thuê người trông nhà ở lại có cần khai báo tạm trú không?
Người đến ở nhà bạn một thời gian thường phải làm thủ tục cư trú theo quy định địa phương. Hỏi công an khu vực hoặc tổ dân phố về thủ tục hiện hành trước khi đi, để người trông không gặp phiền khi bị hỏi.
Nên trả công người trông nhà trước hay sau?
Cách hay dùng là trả trước một phần nhỏ khi giao chìa để người ta yên tâm, phần còn lại trả sau khi bạn về và đi một vòng nhận nhà. Ghi rõ cách trả vào thoả thuận để không ai phải nhắc.
Người trông nhà có được dùng bếp, máy giặt, ti vi không?
Với người ở lại thì nên cho dùng đồ sinh hoạt cơ bản, nói trước để họ khỏi ngại. Đồ đắt tiền, đồ cá nhân thì cất đi hoặc dặn rõ không dùng. Điện nước phát sinh ai trả cũng ghi vào thoả thuận.
Làm sao biết người trông nhà có ghé đúng lịch?
Hẹn họ nhắn tin kèm ảnh sau mỗi lượt và nhờ một người thân ghé bất chợt một lần, có báo trước. Chỉ số đồng hồ điện nước lúc về cũng cho biết nhà có người dùng nhiều hay ít.
Có nên thuê sinh viên trông nhà cho rẻ?
Được, nếu có người quen bảo lãnh và nhà không có việc nặng. Nói rõ không đưa bạn bè đến, không tổ chức tụ tập. Với nhà nhiều đồ quý hoặc ở chỗ vắng, ưu tiên người lớn tuổi đã từng trông nhà.
Đang đi mà muốn dừng thuê người trông giữa chừng thì làm sao?
Gọi nói chuyện trực tiếp, nhờ một người thân ở gần đến nhận chìa và đi một vòng nhà cùng người trông. Trả công đúng số ngày đã làm theo thoả thuận, tránh để mâu thuẫn kéo dài khi người kia còn giữ chìa.