Người đi công tác đều đặn, mỗi tháng một hai chuyến ba bốn ngày, không cần mỗi lần lại đi tìm người trông và dặn dò từ đầu. Cách bền nhất là có một người trông cố định ở gần, một danh sách đóng nhà làm được trong mười lăm phút, một tờ dặn dùng lại nhiều lần, và một nếp báo lịch trước vài ngày. Nhà ít khi cần người vào; thứ cần là có người biết bạn đang vắng và nhìn thấy cổng nhà bạn mỗi ngày.
Cái khó của kiểu đi vắng này không nằm ở một chuyến nào, mà ở chỗ nó lặp lại. Lời nhờ lặp mười lần một năm dễ thành gánh nặng cho người được nhờ, còn việc đóng nhà lặp lại dễ thành qua loa với chính bạn. Các mục dưới giúp biến chuyện trông nhà thành một nếp gọn, ai cũng biết phần mình.
Đi vắng đều khác một chuyến dài ở chỗ nào
Chuyến dài cần chuẩn bị kỹ một lần: người ở lại, thoả thuận viết tay, đóng nhà kỹ từng thiết bị. Chuyến ngắn lặp lại thì ngược lại: mỗi lần chuẩn bị ít, nhưng phải làm đúng mọi lần. Nhà ít khi hỏng trong ba ngày, nhưng một lần quên khoá van hay để quên quần áo phơi ngoài ban công trong mười chuyến là đủ gây chuyện.
Người trông cũng khác. Với chuyến dài, bạn nhờ một lần và cảm ơn một lần. Với chuyến lặp, người trông đã quen nhà, quen lịch của bạn, nên lượt nhờ nào cũng nhẹ; nhưng cộng cả năm thì đó là một việc thật sự họ đang làm cho bạn. Cần nhìn nó như một thoả thuận lâu dài chứ không phải những lần nhờ vặt.
Còn một khác biệt nữa: người hay đi công tác thường đi theo lịch công ty, có khi được báo trước một tuần, có khi chỉ trước một ngày. Nếp trông nhà phải chịu được cả hai kiểu, nghĩa là phần lớn việc đã sẵn, chỉ cần một tin nhắn là người trông biết.
Chọn một người trông lâu dài
Ở sát bên hoặc đối diện. Với chuyến ba bốn ngày, người trông gần như không cần vào nhà; họ chỉ cần nhìn thấy cổng, ban công, đèn. Nhà sát vách hay đối diện làm được việc này mà không phải đi thêm bước nào.
Ít đi xa. Người về hưu, người làm tại nhà, gia đình có người già ở nhà là hợp nhất. Người cũng hay đi công tác như bạn thì sớm muộn hai lịch trùng nhau.
Có qua có lại được. Nếp lâu dài chỉ bền khi hai bên cùng có cái cho nhau: bạn trông lại nhà họ khi họ về quê, nhận hàng giúp họ, chở giúp việc nặng khi bạn ở nhà. Nhờ một người mà bạn không có gì để giúp lại thì sẽ ngại dần.
Hỏi thẳng có ngại không. Sau hai ba chuyến, hỏi lại một câu: "Em đi thế này chị có thấy phiền không, có gì chị cứ nói." Người được nhờ hiếm khi tự nói ra là mệt, phải hỏi họ mới nói.
Danh sách đóng nhà mười lăm phút
Viết một lần, dán mặt trong cửa ra vào hoặc lưu trong điện thoại, đánh dấu từng dòng trước mỗi chuyến:
- Thu quần áo phơi ngoài ban công, đóng cửa ban công.
- Khoá van nước tổng, ngắt bình nóng lạnh.
- Tắt bếp, khoá van gas.
- Đổ rác, kể cả thùng nhỏ trong phòng tắm.
- Dọn đồ dễ hỏng trong tủ lạnh, bỏ hoặc mang theo.
- Rút sạc, ổ cắm của đồ không cần chạy.
- Bật ổ cắm hẹn giờ cho một bóng đèn buổi tối.
- Kiểm cửa sổ phía sau, cửa sân thượng đã chốt.
- Nhắn người trông ngày đi, ngày về, khách sạn ở thành phố nào.
- Khoá cổng, chụp một tấm ảnh cổng đã khoá.
Tấm ảnh cổng đã khoá nghe thừa nhưng rất có ích: đang ngồi trên xe mà nghĩ "không biết đã khoá chưa", mở điện thoại ra là hết lo, khỏi gọi người trông sang xem hộ.
Danh sách này cố ý ngắn. Những việc của chuyến dài như dọn sạch tủ lạnh, ngắt át-tô-mát tổng, gửi đồ quý đi, không cần làm cho chuyến ba ngày. Làm thừa mỗi lần thì đến lần thứ năm bạn sẽ bỏ hết.
Người trông làm gì theo nhịp đi của bạn
Nhịp đi khác nhau thì phần việc và cách đáp lễ cũng khác. Thống nhất từ đầu để không ai phải đoán.
| Nhịp đi | Người trông làm gì | Vào nhà khi nào | Đáp lễ |
|---|---|---|---|
| Vài chuyến một năm | Nhìn cổng, gom hàng giao | Chỉ khi có chuyện | Quà mỗi chuyến về |
| Mỗi tháng một chuyến | Thêm tưới chậu trước cửa | Khi có mưa to | Quà vài chuyến một lần, trông lại nhà họ |
| Hai chuyến trở lên mỗi tháng | Như trên, nhận hàng giúp | Khi có mưa to hoặc chuyến trên năm ngày | Nói thẳng chuyện công hoặc đáp lễ cố định theo tháng |
| Đi dài xen kẽ chuyến ngắn | Chuyến dài tính riêng, thoả thuận riêng | Theo lịch hẹn của chuyến dài | Tính riêng cho chuyến dài |
Mốc "hai chuyến mỗi tháng" là lúc nên nói chuyện rõ ràng. Lúc đó lời nhờ đã thành một việc đều đặn, và người trông xứng đáng biết bạn coi trọng việc đó.
Báo lịch trước và tờ dặn dùng lại
Nếu công ty báo lịch trước, gửi người trông ngay khi bạn biết, không đợi đến hôm trước. Một tin nhắn ngắn: "Tuần sau em đi từ thứ ba đến tối thứ sáu, như mọi lần ạ." Chữ "như mọi lần" nói với người trông rằng không có gì mới phải học.
Chuyến nào khác thường thì nói rõ cái khác: "Lần này em đi tám ngày, chị vào giúp em một lần giữa tuần nhé", hoặc "Thứ năm có người giao bình nước, em nhờ chị mở cổng giúp." Người trông chỉ cần nhớ phần khác, phần còn lại đã quen.
Tờ dặn cho người trông chỉ viết một lần, để ở nhà họ, cập nhật khi có thay đổi: số người thân của bạn, chỗ van nước, át-tô-mát, cách bạn liên lạc khi đang họp hay đang ở công trình. Mỗi chuyến chỉ còn tin nhắn lịch đi.
Nếu bạn đi công tác chỗ sóng yếu hay họp liên tục, báo trước khung giờ nghe máy được và ai gọi thay khi không gọi được bạn. Người trông biết trước thì không lo khi nhắn mà nửa ngày chưa thấy trả lời.
Một mẹo cho người có lịch đi đột xuất: lưu sẵn tin nhắn báo lịch làm mẫu trong điện thoại, chỉ sửa ngày rồi gửi. Lúc vội ra sân bay, bạn không phải nghĩ câu chữ, và không bao giờ quên báo.
Khi người trông chính cũng vắng
Trông nhà theo nếp lâu dài thì thế nào cũng có lần người trông có việc đúng lúc bạn đi: họ về quê, ốm, đi đám cưới con cháu. Đừng để đến lúc đó mới cuống. Từ đầu, có thêm một người phụ: một hàng xóm khác, một người thân ở cùng quận, chỉ cần biết nhà bạn và được báo khi người chính vắng.
Thoả thuận đơn giản: người trông chính có việc thì nhắn bạn sớm, bạn báo người phụ. Đừng để người chính phải tự đi tìm người thay; họ đã giúp bạn đủ rồi.
Nếu cả hai đều vắng và chuyến đi ngắn, chấp nhận đóng nhà kỹ hơn một chút: khoá thêm cửa sân thượng, dời lịch hàng giao, nhờ người trông xe đầu ngõ để ý giúp. Ba bốn ngày không ai nhìn thì vẫn có thể ổn, miễn là nhà không có thú nuôi và không đúng mùa mưa bão.
Tình huống: mỗi tháng hai chuyến công trình
Một kỹ sư sống một mình trong căn nhà ống ba tầng, mỗi tháng đi công trình hai chuyến, mỗi chuyến bốn năm ngày. Năm đầu anh nhờ lúc người này lúc người kia, mỗi lần lại dặn từ đầu, có lần về thấy hàng giao nằm ngoài cổng ba hôm.
Năm sau anh đổi cách. Bà cụ nhà đối diện, gần như cả ngày ngồi hiên, nhận trông nhà lâu dài; con trai bà giữ một chìa phòng khi cần vào. Anh dán danh sách mười dòng ở mặt trong cửa, lần nào đi cũng tick xong mới khoá cổng. Lịch công trình có là anh nhắn ngay cho bà một dòng. Đổi lại, anh chở bà đi khám định kỳ những tuần ở nhà, mua giúp đồ nặng, và mỗi dịp Tết có quà riêng.
Cả năm chỉ có một lần con trai bà phải vào nhà, khi một trận mưa to làm nước tràn ban công. Nếp trông nhà này không tốn của ai nhiều công, vì phần lớn việc đã được làm sẵn trước khi anh đi.
Giữ nếp lâu dài mà không thành gánh nặng
Đáp lễ đều, không dồn cuối năm. Một món nhỏ sau mỗi vài chuyến có giá trị hơn một món lớn mỗi năm một lần, vì người trông thấy mình được nhớ đến đều đặn.
Báo về, không chỉ báo đi. Về đến nhà nhắn một câu "em về rồi ạ". Người trông thôi để ý nhà bạn, và biết bạn coi việc họ trông là thật.
Giúp lại khi mình ở nhà. Những tuần không đi, để ý nhà họ, nhận hàng giúp họ, hỏi họ cần gì. Nếp hai chiều thì không ai thấy mình chỉ cho đi.
Xem lại sau mỗi năm. Lịch công tác đổi, sức khoẻ người trông đổi. Mỗi năm hỏi lại một lần xem nếp cũ còn hợp không, cần thêm người phụ không.
Đừng để lời nhờ phình dần. Lúc đầu chỉ nhờ nhìn cổng, rồi thêm tưới cây, rồi nhận hàng, rồi trả hộ tiền nước. Mỗi việc thêm nghe nhỏ, nhưng cộng lại là một việc khác hẳn. Thêm việc nào thì nói rõ là thêm, và hỏi họ có ngại không.
Có chuyện thì nói thẳng, sớm. Nếu thấy người trông dạo này hay quên gom hàng, hỏi nhẹ xem họ có bận gì không, thay vì im lặng rồi đổi người. Nếp lâu dài hỏng thường vì những điều không ai nói ra.
Câu hỏi thường gặp
Đi công tác ba ngày có cần nhờ người trông nhà không?
Thường chỉ cần một hàng xóm biết bạn đi để nhìn cổng và gom hàng giao, không cần người vào nhà. Đóng nhà theo một danh sách ngắn cố định trước mỗi chuyến, và nhắn người trông ngày về.
Hay đi công tác thì có nên đưa chìa nhà cho hàng xóm luôn?
Có thể, nếu đó là người bạn tin và nhờ lâu dài. Nói rõ chìa chỉ dùng khi bạn nhờ hoặc khi có chuyện như nước tràn, và bạn vẫn có một bộ dự phòng ở người thân phòng khi hàng xóm cũng đi vắng.
Làm sao để nhờ trông nhà nhiều lần mà không ngại?
Biến nó thành thoả thuận lâu dài: báo lịch sớm, giữ việc của người trông thật ít, đáp lễ đều đặn và giúp lại họ những tuần bạn ở nhà. Thỉnh thoảng hỏi thẳng họ có thấy phiền không để điều chỉnh kịp.
Có nên trả công cho người trông nhà khi đi công tác thường xuyên?
Khi bạn đi từ hai chuyến mỗi tháng trở lên, lời nhờ đã thành việc đều đặn. Lúc đó nên nói thẳng chuyện công hoặc một khoản đáp lễ cố định, để cả hai bên thoải mái và người trông không cảm thấy bị nhờ vặt mãi.
Đóng nhà trước mỗi chuyến công tác ngắn cần làm những gì?
Thu quần áo phơi, khoá van nước, tắt bình nóng lạnh, khoá gas, đổ rác, dọn đồ dễ hỏng trong tủ lạnh, bật đèn hẹn giờ, kiểm cửa sổ phía sau và khoá cổng. Viết thành danh sách cố định, đánh dấu mỗi lần đi.
Người trông nhà quen cũng bận đúng lúc mình đi thì sao?
Có sẵn một người phụ từ đầu, như hàng xóm khác hoặc người thân ở gần, để báo khi người chính vắng. Nếu cả hai đều bận và chuyến đi ngắn, đóng nhà kỹ hơn và dời lịch hàng giao.