Đi du lịch từ ba ngày đến hai tuần, cách gọn nhất là nhờ một người hàng xóm sát vách hoặc cách vài nhà để mắt giúp: ghé hai ba lần trong cả chuyến, mỗi lần mười lăm phút, làm đúng ba bốn việc đã ghi sẵn. Không cần nhờ người ngủ lại, cũng không cần giao cả chùm chìa. Thứ hàng xóm làm tốt nhất là nhìn thấy điều bất thường sớm: cửa hé, nước chảy ra ngõ, hàng giao chất ở cổng, mùi lạ.
Phần khó không nằm ở lời nhờ mà ở chỗ giao việc cho rõ. Bạn chọn đúng người, ghi việc ra một tờ giấy, hẹn lịch ghé theo độ dài chuyến đi, thống nhất cách báo tin, rồi khi về thì đi một vòng kiểm nhà và trả lại phần nhờ vả cho gọn. Các mục dưới đi lần lượt từng bước đó.
Hàng xóm nào hợp để nhờ
Người ở nhà nhiều giờ trong ngày. Người về hưu, người buôn bán tại nhà, người làm ca đêm ngủ ngày đều nhìn thấy cổng nhà bạn nhiều hơn người đi làm hành chính. Họ không cần ghé, chỉ cần đi ngang là đã nhận ra cửa sổ mở hay đèn sáng bất thường.
Người nhìn thẳng được sang nhà bạn. Nhà đối diện hoặc sát vách hơn hẳn nhà cùng ngõ nhưng khuất góc. Trước khi nhờ, đứng ở cửa nhà họ nhìn sang: thấy cổng, thấy ban công là được việc.
Người không đi cùng đợt với bạn. Dịp lễ cả ngõ hay đi một lượt. Hỏi thẳng lịch của họ trước khi nhờ, đừng để đến hôm đi mới biết họ cũng về quê từ ngày thứ ba.
Người đã từng qua lại. Nhờ người chỉ gật đầu chào nhau thì cả hai đều ngại. Nếu chưa thân ai, nhờ một việc nhỏ trước, ví dụ nhận giúp một kiện hàng, rồi mới nhờ trông cả tuần.
Một người chính, một người phụ. Người chính giữ chìa và ghé theo lịch. Người phụ chỉ cần biết bạn đi vắng và có số người chính, để khi thấy gì lạ còn biết gọi ai. Hai người cùng giữ chìa thì dễ đùn đẩy nhau.
Giao việc gì và bỏ việc gì
Hàng xóm nhận lời vì thấy việc nhẹ. Danh sách càng ngắn, việc càng được làm đủ. Bảng dưới tách việc nên nhờ và việc nên tự lo trước khi đi.
| Việc | Nhờ hàng xóm? | Vì sao |
|---|---|---|
| Nhìn cổng, cửa, ban công mỗi lần đi ngang | Có | Không tốn công, phát hiện sớm nhất |
| Gom thư, tờ rơi, hàng giao ở cổng | Có | Thứ chất đống ở cổng là dấu hiệu nhà trống dễ thấy nhất |
| Vào nhà xem điện nước sau trận mưa lớn | Có, nếu đã giao chìa | Dột, tràn nước phát hiện sớm thì thiệt hại nhỏ |
| Tưới vài chậu cây trước cửa | Có, nếu ít chậu | Việc ngắn, gộp vào lần ghé |
| Cho thú cưng ăn mỗi ngày | Không nên gộp vào | Là việc hằng ngày, cần thoả thuận riêng |
| Đổ rác | Không | Tự đổ hết trước khi đi, đừng để rác lại |
| Trả tiền điện nước, nhận hàng giá trị | Không | Tự đổi lịch giao, thanh toán trước khi đi |
Nếu nhà có thú nuôi hay cả vườn cây cần tưới mỗi ngày, đó là một lời nhờ khác hẳn về độ nặng. Tách ra, nói riêng, đừng gói vào câu "để mắt giúp nhà em".
Ghé mấy lần là vừa
Ghé quá dày làm người nhận lời mệt và ngại lần sau. Ghé quá thưa thì một trận mưa có thể để nước đọng cả tuần. Lịch dưới là mức thường đủ cho nhà phố, nhà trong ngõ không có thú nuôi.
| Độ dài chuyến đi | Số lần vào nhà | Ngoài ra |
|---|---|---|
| 2 đến 3 ngày | Không cần vào | Gom hàng giao ở cổng, nhìn qua cửa mỗi lần đi ngang |
| 4 đến 7 ngày | 1 lần, khoảng giữa chuyến | Thêm 1 lần nếu có mưa to hoặc mất điện cả khu |
| 1 đến 2 tuần | 2 lần, cách nhau 4 đến 5 ngày | Mở cửa thông gió 15 phút mỗi lần vào |
| Trên 2 tuần | 1 lần mỗi tuần | Nên tính chuyện nhờ người ruột thịt hoặc thoả thuận có đáp lễ rõ |
Ghi lịch này vào tờ dặn và nhắn lại trên ứng dụng nhắn tin. Hẹn theo thứ trong tuần, "sáng thứ tư và chiều chủ nhật", dễ nhớ hơn hẹn theo ngày tháng.
Tờ dặn để lại cho hàng xóm
Viết tay một tờ, gập cùng chìa, đưa tận tay. Nội dung gói trong những dòng sau, mỗi dòng là một câu nói thật:
- "Nhà em đi từ sáng thứ bảy, tối chủ nhật tuần sau về."
- "Nhờ chị gom giúp thư với hàng giao ở cổng, để vào chỗ trong hiên là được."
- "Chìa này mở cổng và cửa chính. Phòng ngủ em khoá, chị không cần vào."
- "Át-tô-mát tổng ở sau cửa bếp. Em đã tắt bình nóng lạnh, tủ lạnh vẫn chạy."
- "Nếu thấy nước chảy, chị khoá van tổng ở chân cầu thang rồi nhắn em."
- "Có ai lạ hỏi về nhà, chị cứ bảo nhà em đi vài hôm, đừng nói ngày về."
- "Số em, số chồng em và số chú Tư đầu ngõ ghi ở dưới. Gọi ai trước cũng được."
Tờ dặn không nhằm dạy hàng xóm làm việc. Nó giúp họ khỏi phải nhớ, và giúp chính bạn kiểm xem mình đã nghĩ đủ chưa.
Báo tin lúc vắng mà không làm phiền
Thoả thuận từ trước: hàng xóm chỉ cần nhắn một dòng sau mỗi lần ghé, kiểu "đã qua, ổn". Không cần gọi, không cần chụp ảnh từng phòng. Nếu muốn có ảnh, xin một tấm cổng và một tấm phòng khách là đủ, và nói rõ đó là để bạn yên tâm chứ không phải kiểm tra họ.
Phía bạn, đừng nhắn hỏi mỗi ngày. Lần ghé đã hẹn qua rồi mà chưa thấy tin, đợi hết ngày mới hỏi một câu nhẹ. Hàng xóm bận việc nhà, quên nhắn là chuyện thường, không phải chuyện bỏ bê.
Nếu bạn đi nơi khác múi giờ hoặc sóng yếu, báo trước khung giờ dễ liên lạc và đưa thêm số một người thân ở gần làm đầu mối. Có chuyện mà gọi bạn không được, hàng xóm biết gọi ai để quyết.
Một mẹo nhỏ giúp cả hai bên đỡ ngại: đặt nhắc trên lịch điện thoại của bạn đúng các ngày hàng xóm hẹn ghé. Đến ngày, nếu tối chưa thấy tin, bạn gửi một câu "nhà em hôm nay ổn chị ha" thay vì "chị đã qua chưa". Câu hỏi kiểu đầu nghe như hỏi thăm, kiểu sau nghe như kiểm tra.
Về nhà: kiểm gì và đáp lại lời nhờ thế nào
Đi một vòng trước khi dỡ đồ. Mở hết cửa, nhìn trần chỗ hay dột, sàn bếp, chân tường nhà vệ sinh, tủ lạnh, cửa sổ phía sau. Thấy gì lạ thì chụp ngay, đừng dọn trước.
Sang báo đã về trong ngày. Hàng xóm sẽ để ý cửa nhà bạn cho đến khi biết bạn về. Báo sớm để họ khỏi lo khi thấy đèn sáng.
Nhận lại chìa tận tay. Đếm đúng số chìa đã đưa. Nếu họ còn giữ chìa vì tiện, nói rõ là chỉ để dùng khi bạn nhờ.
Đáp lễ vừa sức. Một món quà quê, một bữa ăn, hoặc lần sau họ đi thì bạn trông lại. Quà to quá làm người ta ngại nhận lời lần sau.
Kể lại điều họ đã giúp được. Nếu nhờ họ gom hàng mà bạn nhận đủ, hay nhờ họ khoá van mà sàn không ngập, nói ra cụ thể. Người được nhờ nhớ những lần mình thấy việc mình làm có ích, và lần sau nhận lời dễ hơn.
Ghi lại để lần sau đỡ việc. Tờ dặn lần này, sửa những chỗ hàng xóm phải gọi hỏi, cất cùng giấy tờ nhà. Chuyến sau chỉ cần đổi ngày.
Khi có chuyện lúc đang vắng
Nếu hàng xóm báo cửa bị cạy hay đồ bị lục, dặn họ đứng ngoài, không vào nhà, gọi công an khu vực, rồi gọi bạn. Đừng nhờ họ vào kiểm thử còn gì mất: dấu vết bị xáo trộn và người vào trước có thể gặp nguy.
Nếu là dột, tràn nước, mất điện cả khu: nhờ khoá van, ngắt át-tô-mát nếu họ biết chỗ và thấy an toàn, chụp vài tấm ảnh rồi khoá cửa lại. Sửa chữa để bạn về rồi lo, hoặc nhờ một người thân đến làm việc với thợ. Đừng bắt hàng xóm đứng ra gọi thợ và trả tiền hộ.
Nếu thấy mùi gas, dặn họ không bật công tắc, không vào sâu; nếu đã ở trong thì khoá van, mở cửa, ra ngoài rồi mới gọi.
Thứ giúp hàng xóm xử lý nhanh là họ biết trước ba chỗ: van nước tổng, át-tô-mát tổng, và số người thân ở gần có thể đến ngay. Ba thứ này nên nằm ở đầu tờ dặn, không chôn ở cuối. Nhà bạn có những chỗ chỉ người trong nhà biết, như ống nước hay rò ở góc bếp hay cửa sổ chốt lỏng, cũng nên ghi một dòng.
Một chuyến tám ngày, làm từ đầu đến cuối
Lấy ví dụ một gia đình nhà phố trong ngõ đi chơi tám ngày dịp hè. Trước đó một tuần, họ hỏi chị hàng xóm đối diện xem tuần đó chị có ở nhà không, rồi mới nhờ. Trước hai ngày, họ đổi lịch các đơn hàng sang tuần sau, đổ hết rác, dọn tủ lạnh còn đồ ăn đủ dùng đến hôm đi, cất máy tính và trang sức vào phòng ngủ rồi khoá.
Tối trước hôm đi, họ sang đưa chị một chìa cổng và một chìa cửa chính buộc chung với tờ dặn, chỉ tận tay chỗ van nước dưới cầu thang. Lịch hẹn là chị vào nhà sáng thứ tư, mở cửa sổ mười lăm phút, tưới bốn chậu ở hiên; những ngày khác chỉ gom hàng ở cổng.
Giữa chuyến có một trận mưa to, chị nhắn hỏi có cần vào xem không, nhà nhắn nhờ chị vào lúc tiện. Chị gửi lại hai tấm ảnh trần bếp khô ráo. Hôm về, họ đi một vòng, sang trả quà, nhận lại chìa và hẹn lần chị về quê sẽ trông lại nhà chị. Cả chuyến chỉ có ba tin nhắn qua lại, không ai thấy phiền.
Câu hỏi thường gặp
Có nên đưa chìa nhà cho hàng xóm khi chỉ đi ba ngày?
Thường không cần. Chuyến ngắn chỉ cần nhờ gom hàng giao ở cổng và nhìn qua khi đi ngang. Chỉ đưa chìa khi nhà có việc phải vào làm, như mùa mưa hay dột hoặc có cây trong nhà phải tưới.
Nhờ hàng xóm trông nhà thì có phải trả tiền không?
Giữa hàng xóm, phần lớn là nhờ vả có đáp lễ chứ không trả công. Nếu việc nặng và kéo dài nhiều tuần, nên nói thẳng chuyện gửi tiền công hoặc quà để cả hai thoải mái, thay vì để người ta làm không rồi ngại.
Hàng xóm đi vắng cùng lúc thì nhờ ai?
Tìm người ở nhà nhiều nhất trong khu: tổ trưởng, chủ tiệm tạp hoá đầu ngõ, người thân ở cùng quận. Nếu không có ai, đóng nhà kỹ hơn và không giao việc vào nhà, chỉ nhờ ai đó báo khi thấy gì bất thường.
Có nên nhờ hàng xóm bật tắt đèn mỗi tối cho giống có người?
Việc này làm hàng xóm phải sang mỗi ngày, khá nặng cho một lời nhờ. Thay vào đó, để sáng một bóng đèn hiên công suất nhỏ hoặc dùng ổ cắm hẹn giờ, và nhờ họ chỉ gom hàng giao cho cổng gọn gàng.
Nếu hàng xóm làm hỏng đồ trong lúc trông thì xử lý thế nào?
Chuyện nhỏ thì bỏ qua và cảm ơn như thường, vì người ta giúp không. Chuyện lớn thì nói chuyện thẳng thắn, cùng xem ảnh trước khi đi, chia phần hợp tình. Muốn tránh, hãy cất đồ dễ vỡ, đồ quý vào phòng khoá trước khi đi.
Có cần báo tổ trưởng khi cả nhà đi du lịch?
Không bắt buộc với chuyến ngắn. Đi dài ngày hoặc nhà ở đầu ngõ vắng, báo một câu với tổ trưởng hoặc người hay ngồi đầu ngõ giúp có thêm người để ý, miễn là người bạn tin được.