Nếu nhà đang có người giúp việc ở cùng, để họ ở lại trông nhà khi cả nhà đi xa thường là lựa chọn yên tâm nhất, với điều kiện bạn hỏi ý họ trước, đổi lại danh sách việc cho hợp một ngôi nhà vắng chủ, nói rõ những gì được và không được, và hẹn một nhịp liên lạc cố định. Người đã quen nhà biết chỗ van nước, biết tính hàng xóm, biết nhà dột ở đâu; họ chỉ cần được giao việc rõ và được đối xử đúng như người đang trông giúp tài sản của bạn.
Chỗ dễ vướng không phải là tin hay không tin, mà là những chuyện ít ai nói ra: công những ngày chủ vắng tính sao, có được về thăm nhà mình vài hôm không, có được đưa người thân đến ở cùng không, ăn uống thế nào khi không còn nấu cho cả nhà. Nói trước những chuyện đó, chuyến đi của bạn và mấy tuần ở một mình của họ đều nhẹ nhàng hơn.
Hỏi ý trước, đừng mặc định
Nhiều chủ nhà coi việc người giúp việc ở lại là đương nhiên. Nhưng ở một mình trong căn nhà lớn mấy tuần là chuyện khác hẳn ở cùng cả gia đình: có người thấy sợ, có người đã hẹn về quê, có người cần nghỉ vài ngày. Hỏi sớm, trước chuyến đi ít nhất hai tuần, để họ có thời gian sắp xếp và để bạn có thời gian tìm phương án khác nếu họ không ở được.
Câu hỏi nên mở, không ép: "Đợt này nhà mình đi mười ngày, cô có muốn ở lại trông nhà không, hay cô muốn về quê mấy hôm? Cô cứ nói thật, nhà mình tính cách khác được." Nếu người giúp việc nhận lời mà giọng ngập ngừng, hỏi thêm họ lo điều gì. Thường là sợ ở một mình ban đêm, hoặc lo không biết xử lý khi có chuyện.
Dịp Tết thì càng phải hỏi sớm. Phần lớn người giúp việc muốn về quê, và đó là quyền của họ. Nếu cần họ ở lại, nói chuyện từ khi còn hơn một tháng, cùng thống nhất ngày về quê bù và khoản công ngày Tết, đừng để đến cận ngày mới đề nghị.
Nếu người giúp việc mới đến làm được vài tuần, cân nhắc kỹ hơn. Họ chưa quen nhà, chưa quen hàng xóm, bạn cũng chưa đủ thời gian để hiểu họ. Lúc đó nên có thêm một người thân ghé đều, hoặc rút ngắn chuyến đi, thay vì giao trọn ngôi nhà cho một người còn lạ cả hai phía.
Đổi danh sách việc cho hợp nhà vắng
Khi cả nhà đi, việc của người giúp việc nhẹ đi nhiều phần, nhưng có vài việc mới xuất hiện. Viết lại danh sách để họ không phải đoán.
| Việc | Khi cả nhà ở nhà | Khi cả nhà đi vắng |
|---|---|---|
| Nấu ăn | Nấu cho cả nhà | Tự nấu cho mình, dùng đồ trong bếp theo thoả thuận |
| Dọn dẹp | Mỗi ngày, các phòng | Phòng chung một hai lần mỗi tuần; phòng đã khoá thì không vào |
| Giặt giũ | Đồ cả nhà | Đồ của mình; có thể giặt rèm, thảm nếu đã hẹn |
| Mở cửa thông gió | Ít để ý | Mỗi ngày một lần, đóng lại trước khi ra ngoài |
| Nhận hàng, nhận thư | Chủ nhận | Nhận và chụp ảnh gửi chủ; hàng giá trị lớn đã dời ngày giao |
| Xem nhà sau mưa bão | Chủ tự lo | Đi một lượt trần, sân thượng, rãnh nước, báo lại |
| Tiếp khách | Chủ tiếp | Không mời ai vào; người lạ hỏi thì báo chủ đi vắng mấy hôm |
Nếu muốn nhân dịp nhà vắng nhờ làm việc lớn như dọn kho, lau kính, giặt rèm, nói rõ là việc thêm và tính công thêm. Đừng gói việc nặng vào những ngày vốn dĩ người ta nghĩ là nhẹ.
Nói rõ giới hạn bằng lời nhẹ nhàng
Người được vào nhà. "Nhà mình đi vắng thì cô đừng cho ai vào nhà nhé, kể cả người nói là quen nhà mình. Có ai cần gì cô nhắn hỏi em." Câu này bảo vệ cả người giúp việc: không ai lợi dụng được việc chủ vắng để vào nhà.
Người thân của họ. Có cho phép con cháu họ đến ở cùng vài hôm không? Nhiều người giúp việc ở một mình thấy sợ nên muốn có người đi cùng. Nếu đồng ý, hỏi tên, ở mấy hôm, ngủ phòng nào. Nếu không đồng ý, nói thẳng và nói lý do.
Đi ra ngoài và về quê. Ra chợ, đi lễ, thăm người quen buổi chiều là chuyện bình thường. Ngủ lại ở ngoài thì báo trước cho bạn, và khoá cổng cửa như khi cả nhà đi. Về quê vài ngày thì bạn nhờ người khác ghé những ngày đó.
Đồ dùng trong nhà. Ti vi, máy giặt, bếp, điều hoà phòng họ ở thì dùng thoải mái. Xe máy của nhà có cho đi không, nói rõ. Đồ cá nhân của từng người trong nhà thì không đụng đến.
Phòng đã khoá. Khoá những phòng không cần dọn, giữ chìa. Nói rõ là để người giúp việc khỏi phải dọn, không phải vì nghi ngờ.
Công những ngày chủ vắng
Đây là chuyện hay bị bỏ ngỏ nhất. Việc ít đi nhưng người giúp việc vẫn phải ở nhà, vẫn chịu trách nhiệm trông, vẫn không được tự do đi lại như ngày nghỉ. Cách làm hợp lý là giữ nguyên công như thường ngày; nếu bạn nhờ thêm việc lớn thì tính thêm. Trừ công vì "đi vắng có làm gì đâu" là điều làm người ta tổn thương và lần sau không muốn ở lại.
Tiền chợ cho những ngày bạn đi, đưa trước một khoản đủ dùng, hoặc thoả thuận họ ứng ra rồi bạn chuyển lại khi họ gửi hoá đơn, ảnh chụp. Dịp Tết, công ngày Tết và khoản lì xì nói rõ từ lúc nhờ ở lại, không để đến khi về mới tính.
Nếu người giúp việc làm theo giờ, không ở cùng, thì những ngày bạn vắng họ chỉ đến theo lịch đã hẹn. Thoả thuận số buổi, việc mỗi buổi, công mỗi buổi, giống như thuê người ghé qua trông nhà.
Lịch liên lạc mà không biến thành kiểm tra
Hẹn một nhịp cố định ngay từ đầu, cả hai cùng biết, không ai phải đoán:
- Một tin nhắn mỗi tối, chỉ cần "nhà vẫn ổn" hoặc kể việc gì đã xảy ra trong ngày.
- Một cuộc gọi ngắn mỗi hai ba ngày, nói chuyện như hỏi thăm, không kiểm việc.
- Ảnh khi có hàng giao, có thư từ cơ quan, có thứ gì hỏng.
- Báo ngay, gọi điện chứ không nhắn, khi: có người lạ hỏi về nhà, có nước tràn, mất điện lâu, có mùi khét hay mùi gas.
- Số của một người thân ở gần dán ở bếp, để người giúp việc gọi khi không gọi được bạn.
- Đưa cho người giúp việc cả số cấp cứu, cứu hoả, công an khu vực, và nói rõ họ được gọi mà không cần hỏi bạn trước.
Không nhờ người theo dõi, không ghi âm, không đặt máy quay lén người giúp việc. Nếu bạn cần yên tâm hơn, nhờ một người thân ghé chơi một lần giữa chuyến, báo trước với người giúp việc.
Người giúp việc ở một mình: giữ an toàn cho chính họ
Trông nhà là trông tài sản, nhưng người đang ở trong nhà quan trọng hơn mọi đồ đạc. Dặn rõ: có chuyện thì lo cho mình trước. Thấy người cạy cổng ban đêm thì không ra đối mặt, khoá cửa phòng, gọi công an khu vực và gọi người thân ở gần. Cháy hay có mùi gas thì ra ngoài trước, gọi sau.
Người giúp việc lớn tuổi thì nhờ thêm một hàng xóm hay sang hỏi thăm, và bạn gọi điện vào giờ cố định. Nếu họ có bệnh cần dùng thuốc thường xuyên, bảo đảm họ có đủ thuốc cho cả thời gian bạn vắng và biết đường đến cơ sở y tế gần nhất. Khi họ báo thấy mệt khác thường, đừng chờ: nhờ người thân đến, gọi cấp cứu hoặc đưa đi khám.
Cũng nói với người giúp việc rằng nếu họ thấy không ổn, sợ hay mệt, cứ nói để bạn nhờ người khác thay vài hôm. Người ở lại vì ngại mà không dám nói thì chính là lúc dễ có chuyện.
Tình huống: mười ngày hè, lần đầu ở một mình
Một gia đình căn hộ ba phòng đi chơi mười ngày, cô giúp việc đã làm hai năm nhưng chưa từng ở nhà một mình. Hai tuần trước chuyến đi, chủ nhà hỏi ý, cô nhận lời nhưng nói thật là sợ ban đêm. Hai bên thống nhất để cháu gái cô đang học gần đó đến ngủ cùng, chủ nhà xin tên và hẹn gặp cháu một lần trước khi đi.
Danh sách việc rút còn bốn dòng: thông gió buổi sáng, tưới ban công, nhận hàng và chụp ảnh, lau nhà hai lần trong tuần. Chủ nhà để tiền chợ trong phong bì, báo ban quản lý tên hai cô cháu. Mỗi tối cô nhắn một dòng; hôm có mưa to cô gửi ảnh ban công khô ráo.
Hôm về, chủ nhà ngồi nghe cô kể chuyện thang máy hỏng một ngày, chuyện người giao nhầm hàng, rồi mới đi một vòng nhà. Công giữ nguyên, cộng thêm hai ngày nghỉ để cô về quê. Lần sau cô nhận lời ngay.
Về nhà: nhận lại nhà và cảm ơn
Hỏi chuyện trước, đi kiểm sau. Ngồi nghe người giúp việc kể những gì đã xảy ra. Nhiều chuyện nhỏ họ không nhắn vì sợ làm phiền bạn đang đi chơi.
Đi một vòng nhà cùng nhau. Nhìn trần, sàn, tủ lạnh, các phòng đã khoá. Thấy gì cần sửa thì ghi lại, không đổ lỗi ngay.
Thanh toán sòng phẳng trong ngày. Tiền chợ ứng ra, công thêm nếu có, ngày nghỉ bù đã hứa. Đừng để người ta phải nhắc.
Cho nghỉ bù. Người đã ở lại trông nhà mấy tuần nên có vài ngày nghỉ của riêng họ, nhất là sau Tết.
Mở lại phòng khoá cùng nhau. Mở các phòng đã khoá khi người giúp việc có mặt, để nếu thấy gì khác lạ thì cả hai cùng thấy một lúc, không ai phải nghĩ ngợi về sau.
Ghi lại cho lần sau. Hỏi họ lần này thiếu gì, sợ gì, việc nào thừa. Sửa danh sách việc và tờ dặn, cất đi; chuyến sau chỉ cần đổi ngày và hỏi ý lại từ đầu.
Câu hỏi thường gặp
Người giúp việc ở lại trông nhà có cần trả thêm công?
Nên giữ nguyên công thường ngày vì họ vẫn ở nhà và chịu trách nhiệm trông. Nếu nhờ thêm việc lớn như lau kính, giặt rèm, dọn kho, hoặc ở lại dịp Tết, thì tính công thêm và nói rõ từ lúc nhờ.
Có nên cho người giúp việc đưa người thân đến ở cùng khi chủ vắng?
Tuỳ bạn, nhưng phải nói rõ từ trước. Nếu đồng ý, hỏi tên người đến, ở mấy hôm, ngủ phòng nào. Nếu không đồng ý, nói thẳng và nói lý do. Điều quan trọng là không để chuyện này thành bí mật.
Người giúp việc muốn về quê ăn Tết thì ai trông nhà?
Đó là quyền của họ. Bạn tìm phương án khác: nhờ người thân ghé, nhờ hàng xóm để mắt, hoặc thuê người trông những ngày đó. Hỏi sớm hơn một tháng để có thời gian sắp xếp.
Làm sao biết người giúp việc ở nhà có ổn không?
Hẹn một tin nhắn mỗi tối và gọi điện vài ngày một lần như hỏi thăm. Nhờ một người thân ghé chơi một lần giữa chuyến, có báo trước. Không ghi âm, quay lén hay nhờ người theo dõi.
Người giúp việc lớn tuổi ở một mình có an toàn không?
Được, nếu có người ghé hỏi thăm, có giờ gọi điện cố định và họ biết số người thân ở gần. Khi họ báo mệt khác thường hoặc không liên lạc được, nhờ người thân đến ngay, cần thì gọi cấp cứu.
Có nên khoá phòng khi để người giúp việc ở nhà một mình?
Khoá những phòng không cần dọn là bình thường, nói rõ để người giúp việc khỏi phải dọn. Đồ quý thì cất vào phòng khoá hoặc gửi người thân. Không cần khoá cả bếp, phòng tắm hay chỗ họ sinh hoạt.